From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 11
saptamO'dhyAyaH
zrIbhagavAnuvAca
yadAttha mAM mahAbhAga taccikIrSitamEva mE| brahmA bhavO lOkapAlAH svarvAsaM mE'bhikAGkSiNaH||1|| |
mayA niSpAditaM hyatra dEvakAryamazESataH| yadarthamavatIrNO'hamaMzEna brahmaNArthitaH||2|| |
kulaM vai zApanirdagdhaM naGkSyatyanyOnyavigrahAt| samudraH saptamE hyEnAM purIM ca plAvayiSyati||3|| |
yarhyEvAyaM mayA tyaktO lOkO'yaM naSTamaGgalaH| bhaviSyatyacirAtsAdhO kalinApi nirAkRtaH||4|| |
na vastavyaM tvayaivEha mayA tyaktE mahItalE| janO'bhadrarucirbhadra bhaviSyati kalau yugE||5|| |
tvaM tu sarvaM parityajya snEhaM svajanabandhuSu| mayyAvEzya manaH saMyaksamadRgvicarasva gAm||6|| |
yadidaM manasA vAcA cakSurbhyAM zravaNAdibhiH| nazvaraM gRhyamANaM ca viddhi mAyAmanOmayam||7|| |
puMsO'yuktasya nAnArthO bhramaH sa guNadOSabhAk| karmAkarmavikarmEti guNadOSadhiyO bhidA||8|| |
tasmAdyuktEndriyagrAmO yuktacitta idamjagat| AtmanIkSasva vitatamAtmAnaM mayyadhIzvarE||9|| |
jJAnavijJAnasaMyukta AtmabhUtaH zarIriNAm| atmAnubhavatuSTAtmA nAntarAyairvihanyasE||10|| |
dOSabuddhyObhayAtItO niSEdhAnna nivartatE| guNabuddhyA ca vihitaM na karOti yathArbhakaH||11|| |
sarvabhUtasuhRcchAntO jJAnavijJAnanizcayaH| pazyanmadAtmakaM vizvaM na vipadyEta vai punaH||12|| |
zrIzuka uvAca
ityAdiSTO bhagavatA mahAbhAgavatO nRpa| uddhavaH praNipatyAha tattvaM jijJAsuracyutam||13|| |
zrIuddhava uvAca
yOgEza yOgavinyAsa yOgAtmanyOgasambhava| niHzrEyasAya mE prOktastyAgaH sannyAsalakSaNaH||14|| |
tyAgO'yaM duSkarO bhUmankAmAnAM viSayAtmabhiH| sutarAM tvayi sarvAtmannabhaktairiti mE matiH||15|| |
sO'haM mamAhamiti mUDhamatirvigADhas tvanmAyayA viracitAtmani sAnubandhE| tattvaJjasA nigaditaM bhavatA yathAhaM saMsAdhayAmi bhagavannanuzAdhi bhRtyam||16|| |
satyasya tE svadRza Atmana AtmanO'nyaM vaktAramIza vibudhESvapi nAnucakSE| sarvE vimOhitadhiyastava mAyayEmE brahmAdayastanubhRtO bahirarthabhAvAH||17|| |
tasmAdbhavantamanavadyamanantapAraM sarvajJamIzvaramakuNThavikuNThadhiSNyam| nirviNNadhIrahamu hE vRjinAbhitaptO nArAyaNaM narasakhaM zaraNaM prapadyE||18|| |
zrIbhagavAnuvAca
prAyENa manujA lOkE lOkatattvavicakSaNAH| samuddharanti hyAtmAnamAtmanaivAzubhAzayAt||19|| |
AtmanO gururAtmaiva puruSasya vizESataH| yatpratyakSAnumAnAbhyAM zrEyO'sAvanuvindatE||20|| |
puruSatvE ca mAM dhIrAH sAGkhyayOgavizAradAH| AvistarAM prapazyanti sarvazaktyupabRMhitam||21|| |
EkadvitricatuspAdO bahupAdastathApadaH| bahvyaH santi puraH sRSTAstAsAM mE pauruSI priyA||22|| |
atra mAM mRgayantyaddhA yuktA hEtubhirIzvaram| gRhyamANairguNairliGgairagrAhyamanumAnataH||23|| |
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam| avadhUtasya saMvAdaM yadOramitatEjasaH||24|| |
avadhUtaM dviyaM kaJciccarantamakutObhayam| kaviM nirIkSya taruNaM yaduH papraccha dharmavit||25|| |
zrIyaduruvAca
kutO buddhiriyaM brahmannakartuH suvizAradA| yAmAsAdya bhavAllOkaM vidvAMzcarati bAlavat||26|| |
prAyO dharmArthakAmESu vivitsAyAM ca mAnavAH| hEtunaiva samIhanta AyuSO yazasaH zriyaH||27|| |
tvaM tu kalpaH kavirdakSaH subhagO'mRtabhASaNaH| na kartA nEhasE kiJcijjaDOnmattapizAcavat||28|| |
janESu dahyamAnESu kAmalObhadavAgninA| na tapyasE'gninA muktO gaGgAmbhaHstha iva dvipaH||29|| |
tvaM hi naH pRcchatAM brahmannAtmanyAnandakAraNam| brUhi sparzavihInasya bhavataH kEvalAtmanaH||30|| |
zrIbhagavAnuvAca
yadunaivaM mahAbhAgO brahmaNyEna sumEdhasA| pRSTaH sabhAjitaH prAha prazrayAvanataM dvijaH||31|| |
zrIbrAhmaNa uvAca
santi mE guravO rAjanbahavO buddhyupazritAH| yatO buddhimupAdAya muktO'TAmIha tAnzRNu||32|| |
pRthivI vAyurAkAzamApO'gnizcandramA raviH| kapOtO'jagaraH sindhuH pataGgO madhukRdgajaH||33|| |
madhuhA hariNO mInaH piGgalA kurarO'rbhakaH| kumArI zarakRtsarpa UrNanAbhiH supEzakRt||34|| |
EtE mE guravO rAjancaturviMzatirAzritAH| zikSA vRttibhirEtESAmanvazikSamihAtmanaH||35|| |
yatO yadanuzikSAmi yathA vA nAhuSAtmaja| tattathA puruSavyAghra nibOdha kathayAmi tE||36|| |
bhUtairAkramyamANO'pi dhIrO daivavazAnugaiH| tadvidvAnna calEnmArgAdanvazikSaM kSitErvratam||37|| |
zazvatparArthasarvEhaH parArthaikAntasambhavaH| sAdhuH zikSEta bhUbhRttO nagaziSyaH parAtmatAm||38|| |
prANavRttyaiva santuSyEnmunirnaivEndriyapriyaiH| jJAnaM yathA na nazyEta nAvakIryEta vAGmanaH||39|| |
viSayESvAvizanyOgI nAnAdharmESu sarvataH| guNadOSavyapEtAtmA na viSajjEta vAyuvat||40|| |
pArthivESviha dEhESu praviSTastadguNAzrayaH| guNairna yujyatE yOgI gandhairvAyurivAtmadRk||41|| |
antarhitazca sthirajaGgamESu brahmAtmabhAvEna samanvayEna| vyAptyAvyavacchEdamasaGgamAtmanO munirnabhastvaM vitatasya bhAvayEt||42|| |
tEjO'bannamayairbhAvairmEghAdyairvAyunEritaiH| na spRzyatE nabhastadvatkAlasRSTairguNaiH pumAn||43|| |
svacchaH prakRtitaH snigdhO mAdhuryastIrthabhUrnRNAm| muniH punAtyapAM mitramIkSOpasparzakIrtanaiH||44|| |
tEjasvI tapasA dIptO durdharSOdarabhAjanaH| sarvabhakSyO'pi yuktAtmA nAdattE malamagnivat||45|| |
kvacicchannaH kvacitspaSTa upAsyaH zrEya icchatAm| bhuGktE sarvatra dAtRNAM dahanprAguttarAzubham||46|| |
svamAyayA sRSTamidaM sadasallakSaNaM vibhuH| praviSTa IyatE tattat svarUpO'gnirivaidhasi||47|| |
visargAdyAH zmazAnAntA bhAvA dEhasya nAtmanaH| kalAnAmiva candrasya kAlEnAvyaktavartmanA||48|| |
kAlEna hyOghavEgEna bhUtAnAM prabhavApyayau| nityAvapi na dRzyEtE AtmanO'gnEryathArciSAm||49|| |
guNairguNAnupAdattE yathAkAlaM vimuJcati| na tESu yujyatE yOgI gObhirgA iva gOpatiH||50|| |
budhyatE svE na bhEdEna vyaktistha iva tadgataH| lakSyatE sthUlamatibhirAtmA cAvasthitO'rkavat||51|| |
nAtisnEhaH prasaGgO vA kartavyaH kvApi kEnacit| kurvanvindEta santApaM kapOta iva dInadhIH||52|| |
kapOtaH kazcanAraNyE kRtanIDO vanaspatau| kapOtyA bhAryayA sArdhamuvAsa katicitsamAH||53|| |
kapOtau snEhaguNita hRdayau gRhadharmiNau| dRSTiM dRSTyAGgamaGgEna buddhiM buddhyA babandhatuH||54|| |
zayyAsanATanasthAna vArtAkrIDAzanAdikam| mithunIbhUya vizrabdhau cEraturvanarAjiSu||55|| |
yaM yaM vAJchati sA rAjantarpayantyanukampitA| taM taM samanayatkAmaM kRcchrENApyajitEndriyaH||56|| |
kapOtI prathamaM garbhaM gRhNantI kAla AgatE| aNDAni suSuvE nIDE stapatyuH sannidhau satI||57|| |
tESu kAlE vyajAyanta racitAvayavA harEH| zaktibhirdurvibhAvyAbhiH kOmalAGgatanUruhAH||58|| |
prajAH pupuSatuH prItau dampatI putravatsalau| zRNvantau kUjitaM tAsAM nirvRtau kalabhASitaiH||59|| |
tAsAM patatraiH susparzaiH kUjitairmugdhacESTitaiH| pratyudgamairadInAnAM pitarau mudamApatuH||60|| |
snEhAnubaddhahRdayAvanyOnyaM viSNumAyayA| vimOhitau dInadhiyau zizUnpupuSatuH prajAH||61|| |
EkadA jagmatustAsAmannArthaM tau kuTumbinau| paritaH kAnanE tasminnarthinau cEratuzciram||62|| |
dRSTvA tAnlubdhakaH kazcidyadRcchAtO vanEcaraH| jagRhE jAlamAtatya carataH svAlayAntikE||63|| |
kapOtazca kapOtI ca prajApOSE sadOtsukau| gatau pOSaNamAdAya svanIDamupajagmatuH||64|| |
kapOtI svAtmajAnvIkSya bAlakAnjAlasamvRtAn| tAnabhyadhAvatkrOzantI krOzatO bhRzaduHkhitA||65|| |
sAsakRtsnEhaguNitA dInacittAjamAyayA| svayaM cAbadhyata zicA baddhAnpazyantyapasmRtiH||66|| |
kapOtaH svAtmajAnbaddhAnAtmanO'pyadhikAnpriyAn| bhAryAM cAtmasamAM dInO vilalApAtiduHkhitaH||67|| |
ahO mE pazyatApAyamalpapuNyasya durmatEH| atRptasyAkRtArthasya gRhastraivargikO hataH||68|| |
anurUpAnukUlA ca yasya mE patidEvatA| zUnyE gRhE mAM santyajya putraiH svaryAti sAdhubhiH||69|| |
sO'haM zUnyE gRhE dInO mRtadArO mRtaprajaH| jijIviSE kimarthaM vA vidhurO duHkhajIvitaH||70|| |
tAMstathaivAvRtAnzigbhirmRtyugrastAnvicESTataH| svayaM ca kRpaNaH zikSu pazyannapyabudhO'patat||71|| |
taM labdhvA lubdhakaH krUraH kapOtaM gRhamEdhinam| kapOtakAnkapOtIM ca siddhArthaH prayayau gRham||72|| |
EvaM kuTumbyazAntAtmA dvandvArAmaH patatrivat| puSNankuTumbaM kRpaNaH sAnubandhO'vasIdati||73|| |
yaH prApya mAnuSaM lOkaM muktidvAramapAvRtam gRhESu khagavatsaktastamArUDhacyutaM viduH||74|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM EkAdazaskandhE saptamO'dhyAyaH||