From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 04
EkOnatriMzO'dhyAyaH
prAcInabarhiruvAca
bhagavaMstE vacO'smAbhirna samyagavagamyatE| kavayastadvijAnanti na vayaM karmamOhitAH||1|| |
nArada uvAca
puruSaM puraJjanaM vidyAdyadvyanaktyAtmanaH puram| EkadvitricatuSpAdaM bahupAdamapAdakam||2|| |
yO'vijJAtAhRtastasya puruSasya sakhEzvaraH| yanna vijJAyatE pumbhirnAmabhirvA kriyAguNaiH||3|| |
yadA jighRkSanpuruSaH kArtsnyEna prakRtErguNAn| navadvAraM dvihastAGghri tatrAmanuta sAdhviti||4|| |
buddhiM tu pramadAM vidyAnmamAhamiti yatkRtam| yAmadhiSThAya dEhE'sminpumAnbhuGktE'kSabhirguNAn||5|| |
sakhAya indriyagaNA jJAnaM karma ca yatkRtam| sakhyastadvRttayaH prANaH paJcavRttiryathOragaH||6|| |
bRhadbalaM manO vidyAdubhayEndriyanAyakam| paJcAlAH paJca viSayA yanmadhyE navakhaM puram||7|| |
akSiNI nAsikE karNau mukhaM ziznagudAviti| dvE dvE dvArau bahiryAti yastadindriyasaMyutaH||8|| |
akSiNI nAsikE Asyamiti paJca puraH kRtAH| dakSiNA dakSiNaH karNa uttarA cOttaraH smRtaH||9|| |
pazcimE ityadhO dvArau gudaM ziznamihOcyatE khadyOtAvirmukhI cAtra nEtrE Ekatra nirmitE rUpaM vibhrAjitaM tAbhyAM vicaSTE cakSuSEzvaraH||10|| |
nalinI nAlinI nAsE gandhaH saurabha ucyatE| ghrANO'vadhUtO mukhyAsyaM vipaNO vAgrasavidrasaH||11|| |
ApaNO vyavahArO'tra citramandhO bahUdanam| pitRhUrdakSiNaH karNa uttarO dEvahUH smRtaH||12|| |
pravRttaM ca nivRttaM ca zAstraM paJcAlasaMjJitam| pitRyAnaM dEvayAnaM zrOtrAcchrutadharAdvrajEt||13|| |
AsurI mEDhramarvAgdvArvyavAyO grAmiNAM ratiH| upasthO durmadaH prOktO nirRtirguda ucyatE||14|| |
vaizasaM narakaM pAyurlubdhakO'ndhau tu mE zRNu| hastapAdau pumAMstAbhyAM yuktO yAti karOti ca||15|| |
antaHpuraM ca hRdayaM viSUcirmana ucyatE| tatra mOhaM prasAdaM vA harSaM prApnOti tadguNaiH||16|| |
yathA yathA vikriyatE guNAktO vikarOti vA| tathA tathOpadraSTAtmA tadvRttIranukAryatE||17|| |
dEhO rathastvindriyAzvaH saMvatsararayO'gatiH| dvikarmacakrastriguNa dhvajaH paJcAsubandhuraH||18|| |
manOrazmirbuddhisUtO hRnnIDO dvandvakUbaraH| paJcEndriyArthaprakSEpaH saptadhAtuvarUthakaH||19|| |
AkUtirvikramO bAhyO mRgatRSNAM pradhAvati| EkAdazEndriyacamUH paJcasUnAvinOdakRt||20|| |
saMvatsarazcaNDavEgaH kAlO yEnOpalakSitaH tasyAhAnIha gandharvA gandharvyO rAtrayaH smRtAH harantyAyuH parikrAntyA SaSTyuttarazatatrayam||21|| |
kAlakanyA jarA sAkSAllOkastAM nAbhinandati| svasAraM jagRhE mRtyuH kSayAya yavanEzvaraH||22|| |
AdhayO vyAdhayastasya sainikA yavanAzcarAH| bhUtOpasargAzurayaH prajvArO dvividhO jvaraH||23|| |
EvaM bahuvidhairduHkhairdaivabhUtAtmasambhavaiH| klizyamAnaH zataM varSaM dEhE dEhI tamOvRtaH||24|| |
prANEndriyamanOdharmAnAtmanyadhyasya nirguNaH| zEtE kAmalavAndhyAyanmamAhamiti karmakRt||25|| |
yadAtmAnamavijJAya bhagavantaM paraM gurum| puruSastu viSajjEta guNESu prakRtEH svadRk||26|| |
guNAbhimAnI sa tadA karmANi kurutE'vazaH| zuklaM kRSNaM lOhitaM vA yathAkarmAbhijAyatE||27|| |
zuklAtprakAzabhUyiSThA lOkAnApnOti karhicit| duHkhOdarkAnkriyAyAsAMstamaHzOkOtkaTAnkvacit||28|| |
kvacitpumAnkvacicca strI kvacinnObhayamandhadhIH| dEvO manuSyastiryagvA yathAkarmaguNaM bhavaH||29|| |
kSutparItO yathA dInaH sAramEyO gRhaM gRham| caranvindati yaddiSTaM daNDamOdanamEva vA||30|| |
tathA kAmAzayO jIva uccAvacapathA bhraman| uparyadhO vA madhyE vA yAti diSTaM priyApriyam||31|| |
duHkhESvEkatarENApi daivabhUtAtmahEtuSu| jIvasya na vyavacchEdaH syAccEttattatpratikriyA||32|| |
yathA hi puruSO bhAraM zirasA gurumudvahan| taM skandhEna sa AdhattE tathA sarvAH pratikriyAH||33|| |
naikAntataH pratIkAraH karmaNAM karma kEvalam| dvayaM hyavidyOpasRtaM svapnE svapna ivAnagha||34|| |
arthE hyavidyamAnE'pi saMsRtirna nivartatE| manasA liGgarUpENa svapnE vicaratO yathA||35|| |
athAtmanO'rthabhUtasya yatO'narthaparamparA| saMsRtistadvyavacchEdO bhaktyA paramayA gurau||36|| |
vAsudEvE bhagavati bhaktiyOgaH samAhitaH| sadhrIcInEna vairAgyaM jJAnaM ca janayiSyati||37|| |
sO'cirAdEva rAjarSE syAdacyutakathAzrayaH| zRNvataH zraddadhAnasya nityadA syAdadhIyataH||38|| |
yatra bhAgavatA rAjansAdhavO vizadAzayAH| bhagavadguNAnukathana zravaNavyagracEtasaH||39|| |
tasminmahanmukharitA madhubhic caritrapIyUSazESasaritaH paritaH sravanti| tA yE pibantyavitRSO nRpa gADhakarNaistAnna spRzantyazanatRDbhayazOkamOhAH||40|| |
EtairupadrutO nityaM jIvalOkaH svabhAvajaiH| na karOti harErnUnaM kathAmRtanidhau ratim||41|| |
prajApatipatiH sAkSAdbhagavAngirizO manuH| dakSAdayaH prajAdhyakSA naiSThikAH sanakAdayaH||42|| |
marIciratryaGgirasau pulastyaH pulahaH kratuH| bhRgurvasiSTha ityEtE madantA brahmavAdinaH||43|| |
adyApi vAcaspatayastapOvidyAsamAdhibhiH| pazyantO'pi na pazyanti pazyantaM paramEzvaram||44|| |
zabdabrahmaNi duSpArE caranta uruvistarE| mantraliGgairvyavacchinnaM bhajantO na viduH param||45|| |
sarvESAmEva jantUnAM satataM dEhapOSaNE | asti prajJA samAyattA kO vizESastadA nRNAm ||46|| |
labdhvEhAntE manuSyatvaM hitvA dEhAdyasadgraham | AtmasRtyA vihAyEdaM jIvAtmA sa viziSyatE ||47|| |
yadA yasyAnugRhNAti bhagavAnAtmabhAvitaH| sa jahAti matiM lOkE vEdE ca pariniSThitAm||46|| |
tasmAtkarmasu barhiSmannajJAnAdarthakAziSu| mArthadRSTiM kRthAH zrOtra sparziSvaspRSTavastuSu||47|| |
svaM lOkaM na vidustE vai yatra dEvO janArdanaH| AhurdhUmradhiyO vEdaM sakarmakamatadvidaH||48|| |
AstIrya darbhaiH prAgagraiH kArtsnyEna kSitimaNDalam stabdhO bRhadvadhAnmAnI karma nAvaiSi yatparam tatkarma haritOSaM yatsA vidyA tanmatiryayA||49|| |
harirdEhabhRtAmAtmA svayaM prakRtirIzvaraH| tatpAdamUlaM zaraNaM yataH kSEmO nRNAmiha||50|| |
sa vai priyatamazcAtmA yatO na bhayamaNvapi| iti vEda sa vai vidvAnyO vidvAnsa gururhariH||51|| |
nArada uvAca
prazna EvaM hi saJchinnO bhavataH puruSarSabha| atra mE vadatO guhyaM nizAmaya sunizcitam||52|| |
kSudraM caraM sumanasAM zaraNE mithitvA raktaM SaDaGghrigaNasAmasu lubdhakarNam| agrE vRkAnasutRpO'vigaNayya yAntaM pRSThE mRgaM mRgaya lubdhakabANabhinnam||53|| |
asyArthaH sumanaHsamadharmaNAM strINAM zaraNa AzramE puSpamadhugandhavatkSudratamaM kAmyakarmavipAkajaM kAmasukhalavaM jaihvyaupasthyAdi vicinvantaM mithunIbhUya tadabhinivEzita manasaM SaDaGghrigaNasAmagItavadatimanOharavanitAdijanAlApESvatitarAmatipralObhitakarNamagrE vRkayUthavadAtmana AyurharatO'hOrAtrAntAnkAlalavavizESAnavigaNayya gRhESu viharantaM pRSThata Eva parOkSamanupravRttO lubdhakaH kRtAntO'ntaH zarENa yamiha parAvidhyati tamimamAtmAnamahO rAjanbhinnahRdayaM draSTumarhasIti||54|| |
sa tvaM vicakSya mRgacESTitamAtmanO'ntaz cittaM niyaccha hRdi karNadhunIM ca cittE| jahyaGganAzramamasattamayUthagAthaM prINIhi haMsazaraNaM virama kramENa||55|| |
rAjOvAca
zrutamanvIkSitaM brahmanbhagavAnyadabhASata| naitajjAnantyupAdhyAyAH kiM na brUyurviduryadi||56|| |
saMzayO'tra tu mE vipra saJchinnastatkRtO mahAn| RSayO'pi hi muhyanti yatra nEndriyavRttayaH||57|| |
karmANyArabhatE yEna pumAniha vihAya tam| amutrAnyEna dEhEna juSTAni sa yadaznutE||58|| |
iti vEdavidAM vAdaH zrUyatE tatra tatra ha| karma yatkriyatE prOktaM parOkSaM na prakAzatE||59|| |
nArada uvAca
yEnaivArabhatE karma tEnaivAmutra tatpumAn| bhuGktE hyavyavadhAnEna liGgEna manasA svayam||60|| |
zayAnamimamutsRjya zvasantaM puruSO yathA| karmAtmanyAhitaM bhuGktE tAdRzEnEtarENa vA||61|| |
mamaitE manasA yadyadasAvahamiti bruvan| gRhNIyAttatpumAnrAddhaM karma yEna punarbhavaH||62|| |
yathAnumIyatE cittamubhayairindriyEhitaiH| EvaM prAgdEhajaM karma lakSyatE cittavRttibhiH||63|| |
nAnubhUtaM kva cAnEna dEhEnAdRSTamazrutam| kadAcidupalabhyEta yadrUpaM yAdRgAtmani||64|| |
tEnAsya tAdRzaM rAja liGginO dEhasambhavam| zraddhatsvAnanubhUtO'rthO na manaH spraSTumarhati||65|| |
mana Eva manuSyasya pUrvarUpANi zaMsati| bhaviSyatazca bhadraM tE tathaiva na bhaviSyataH||66|| |
adRSTamazrutaM cAtra kvacinmanasi dRzyatE| yathA tathAnumantavyaM dEzakAlakriyAzrayam||67|| |
sarvE kramAnurOdhEna manasIndriyagOcarAH| AyAnti bahuzO yAnti sarvE samanasO janAH||68|| |
sattvaikaniSThE manasi bhagavatpArzvavartini| tamazcandramasIvEdamuparajyAvabhAsatE||69|| |
nAhaM mamEti bhAvO'yaM puruSE vyavadhIyatE| yAvadbuddhimanO'kSArtha guNavyUhO hyanAdimAn||70|| |
suptimUrcchOpatApESu prANAyanavighAtataH| nEhatE'hamiti jJAnaM mRtyuprajvArayOrapi||71|| |
garbhE bAlyE'pyapauSkalyAdEkAdazavidhaM tadA| liGgaM na dRzyatE yUnaH kuhvAM candramasO yathA||72|| |
arthE hyavidyamAnE'pi saMsRtirna nivartatE| dhyAyatO viSayAnasya svapnE'narthAgamO yathA||73|| |
EvaM paJcavidhaM liGgaM trivRtSODaza vistRtam| ESa cEtanayA yuktO jIva ityabhidhIyatE||74|| |
anEna puruSO dEhAnupAdattE vimuJcati| harSaM zOkaM bhayaM duHkhaM sukhaM cAnEna vindati||75|| |
bhaktiH kRSNE dayA jIvESvakuNThajJAnamAtmani yadi syAdAtmanO bhUyAdapavargastu saMsRtEH | yathA tRNajalUkEyaM nApayAtyapayAti ca na tyajEnmriyamANO'pi prAgdEhAbhimatiM janaH||76|| |
yathA tRNajalUkEyaM nApayAtyapayAti ca| na tyajEnmriyamANO'pi prAgdEhAbhimatiM janaH||76|| |
adRSTaM dRSTavannaGkSEdbhUtaM svapnavadanyathA bhUtaM bhavadbhaviSyacca suptaM sarvarahOrahaH | yAvadanyaM na vindEta vyavadhAnEna karmaNAm mana Eva manuSyEndra bhUtAnAM bhavabhAvanam||77|| |
yAvadanyaM na vindEta vyavadhAnEna karmaNAm| mana Eva manuSyEndra bhUtAnAM bhavabhAvanam||77|| |
yadAkSaizcaritAndhyAyankarmANyAcinutE'sakRt| sati karmaNyavidyAyAM bandhaH karmaNyanAtmanaH||78|| |
atastadapavAdArthaM bhaja sarvAtmanA harim| pazyaMstadAtmakaM vizvaM sthityutpattyapyayA yataH||79|| |
maitrEya uvAca
bhAgavatamukhyO bhagavAnnAradO haMsayOrgatim| pradarzya hyamumAmantrya siddhalOkaM tatO'gamat||80|| |
prAcInabarhI rAjarSiH prajAsargAbhirakSaNE| Adizya putrAnagamattapasE kapilAzramam||81|| |
tatraikAgramanA dhIrO gOvindacaraNAmbujam| vimuktasaGgO'nubhajanbhaktyA tatsAmyatAmagAt||82|| |
EtadadhyAtmapArOkSyaM gItaM dEvarSiNAnagha| yaH zrAvayEdyaH zRNuyAtsa liGgEna vimucyatE||83|| |
EtanmukundayazasA bhuvanaM punAnaM dEvarSivaryamukhaniHsRtamAtmazaucam| yaH kIrtyamAnamadhigacchati pAramESThyaM nAsminbhavE bhramati muktasamastabandhaH||84|| |
adhyAtmapArOkSyamidaM mayAdhigatamadbhutam EvaM striyAzramaH puMsazchinnO'mutra ca saMzayaH||85|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM caturthaskandhE EkOnatriMzO'dhyAyaH||