From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 12
caturthO'dhyAyaH
zrIzuka uvAca
kAlastE paramANvAdirdviparArdhAvadhirnRpa| kathitO yugamAnaM ca zRNu kalpalayAvapi||1|| |
caturyugasahasraM tu brahmaNO dinamucyatE| sa kalpO yatra manavazcaturdaza vizAmpatE||2|| |
tadantE pralayastAvAnbrAhmI rAtrirudAhRtA| trayO lOkA imE tatra kalpantE pralayAya hi||3|| |
ESa naimittikaH prOktaH pralayO yatra vizvasRk| zEtE'nantAsanO vizvamAtmasAtkRtya cAtmabhUH||4|| |
dviparArdhE tvatikrAntE brahmaNaH paramESThinaH| tadA prakRtayaH sapta kalpantE pralayAya vai||5|| |
ESa prAkRtikO rAjanpralayO yatra lIyatE| aNDakOSastu saGghAtO vighATa upasAditE||6|| |
parjanyaH zatavarSANi bhUmau rAjanna varSati tadA nirannE hyanyOnyaM bhakSyamANAH kSudhArditAH kSayaM yAsyanti zanakaiH kAlEnOpadrutAH prajAH||7|| |
sAmudraM daihikaM bhaumaM rasaM sAMvartakO raviH| razmibhiH pibatE ghOraiH sarvaM naiva vimuJcati||8|| |
tataH saMvartakO vahniH saGkarSaNamukhOtthitaH| dahatyanilavEgOtthaH zUnyAnbhUvivarAnatha||9|| |
uparyadhaH samantAcca zikhAbhirvahnisUryayOH| dahyamAnaM vibhAtyaNDaM dagdhagOmayapiNDavat||10|| |
tataH pracaNDapavanO varSANAmadhikaM zatam| paraH sAMvartakO vAti dhUmraM khaM rajasAvRtam||11|| |
tatO mEghakulAnyaGga citra varNAnyanEkazaH| zataM varSANi varSanti nadanti rabhasasvanaiH||12|| |
tata EkOdakaM vizvaM| brahmANDavivarAntaram||13|| |
tadA bhUmErgandhaguNaM grasantyApa udaplavE| grastagandhA tu pRthivI pralayatvAya kalpatE||14|| |
apAM rasamathO tEjastA lIyantE'tha nIrasAH| grasatE tEjasO rUpaM vAyustadrahitaM tadA||15|| |
lIyatE cAnilE tEjO vAyOH khaM grasatE guNam| sa vai vizati khaM rAjaMstatazca nabhasO guNam||16|| |
zabdaM grasati bhUtAdirnabhastamanu lIyatE| taijasazcEndriyANyaGga dEvAnvaikArikO guNaiH||17|| |
mahAngrasatyahaGkAraM guNAH sattvAdayazca tam| grasatE'vyAkRtaM rAjanguNAnkAlEna cOditam||18|| |
na tasya kAlAvayavaiH pariNAmAdayO guNAH| anAdyanantamavyaktaM nityaM kAraNamavyayam||19|| |
na yatra vAcO na manO na sattvaM tamO rajO vA mahadAdayO'mI| na prANabuddhIndriyadEvatA vA na sannivEzaH khalu lOkakalpaH||20|| |
na svapnajAgranna ca tatsuSuptaM na khaM jalaM bhUranilO'gnirarkaH| saMsuptavacchUnyavadapratarkyaM tanmUlabhUtaM padamAmananti||21|| |
layaH prAkRtikO hyESa puruSAvyaktayOryadA| zaktayaH sampralIyantE vivazAH kAlavidrutAH||22|| |
buddhIndriyArtharUpENa jJAnaM bhAti tadAzrayam| dRzyatvAvyatirEkAbhyAmAdyantavadavastu yat||23|| |
dIpazcakSuzca rUpaM ca jyOtiSO na pRthagbhavEt| EvaM dhIH khAni mAtrAzca na syuranyatamAdRtAt||24|| |
buddhErjAgaraNaM svapnaH suSuptiriti cOcyatE| mAyAmAtramidaM rAjannAnAtvaM pratyagAtmani||25|| |
yathA jaladharA vyOmni bhavanti na bhavanti ca| brahmaNIdaM tathA vizvamavayavyudayApyayAt||26|| |
satyaM hyavayavaH prOktaH sarvAvayavinAmiha| vinArthEna pratIyEranpaTasyEvAGga tantavaH||27|| |
yatsAmAnyavizESAbhyAmupalabhyEta sa bhramaH| anyOnyApAzrayAtsarvamAdyantavadavastu yat||28|| |
vikAraH khyAyamAnO'pi pratyagAtmAnamantarA| na nirUpyO'styaNurapi syAccEccitsama Atmavat||29|| |
na hi satyasya nAnAtvamavidvAnyadi manyatE| nAnAtvaM chidrayOryadvajjyOtiSOrvAtayOriva||30|| |
yathA hiraNyaM bahudhA samIyatE nRbhiH kriyAbhirvyavahAravartmasu| EvaM vacObhirbhagavAnadhOkSajO vyAkhyAyatE laukikavaidikairjanaiH||31|| |
yathA ghanO'rkaprabhavO'rkadarzitO hyarkAMzabhUtasya ca cakSuSastamaH| EvaM tvahaM brahmaguNastadIkSitO brahmAMzakasyAtmana AtmabandhanaH||32|| |
ghanO yadArkaprabhavO vidIryatE cakSuH svarUpaM ravimIkSatE tadA| yadA hyahaGkAra upAdhirAtmanO jijJAsayA nazyati tarhyanusmarEt||33|| |
yadaivamEtEna vivEkahEtinA mAyAmayAhaGkaraNAtmabandhanam| chittvAcyutAtmAnubhavO'vatiSThatE tamAhurAtyantikamaGga samplavam||34|| |
nityadA sarvabhUtAnAM brahmAdInAM parantapa| utpattipralayAvEkE sUkSmajJAH sampracakSatE||35|| |
kAlasrOtOjavEnAzu hriyamANasya nityadA| pariNAminAm avasthAstA janmapralayahEtavaH||36|| |
anAdyantavatAnEna kAlEnEzvaramUrtinA| avasthA naiva dRzyantE viyati jyOtiSAm iva||37|| |
nityO naimittikazcaiva tathA prAkRtikO layaH| Atyantikazca kathitaH kAlasya gatirIdRzI||38|| |
EtAH kuruzrESTha jagadvidhAturnArAyaNasyAkhilasattvadhAmnaH| lIlAkathAstE kathitAH samAsataH kArtsnyEna nAjO'pyabhidhAtumIzaH||39|| |
saMsArasindhumatidustaramuttitIrSOr nAnyaH plavO bhagavataH puruSOttamasya| lIlAkathArasaniSEvaNamantarENa puMsO bhavEdvividhaduHkhadavArditasya||40|| |
purANasaMhitAmEtAmRSirnArAyaNO'vyayaH| nAradAya purA prAha kRSNadvaipAyanAya saH||41|| |
sa vai mahyaM mahArAja bhagavAnbAdarAyaNaH| imAM bhAgavatIM prItaH saMhitAM vEdasammitAm||42|| |
imAM vakSyatyasau sUta RSibhyO naimiSAlayE dIrghasatrE kuruzrESTha sampRSTaH zaunakAdibhiH||43|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM dwAdazaskandhE caturthO'dhyAyaH||