From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 05
dazamO'dhyAyaH
zrIzuka uvAca
atha sindhusauvIrapatE rahUgaNasya vrajata ikSumatyAstaTE tatkulapatinA zibikAvAha puruSAnvESaNasamayE daivEnOpasAditaH sa dvijavara upalabdha ESa pIvA yuvA saMhananAGgO gO kharavaddhuraM vODhumalamiti pUrvaviSTigRhItaiH saha gRhItaH prasabhamatadarha uvAha zibikAM sa mahAnubhAvaH||1|| |
yadA hi dvijavarasyESumAtrAvalOkAnugatErna samAhitA puruSagatistadA viSamagatAM svazibikAM rahUgaNa upadhArya puruSAnadhivahata Aha hE vODhAraH sAdhvatikramata kimiti viSamamuhyatE yAnamiti||2|| |
atha ta IzvaravacaH sOpAlambhamupAkarNyOpAyaturIyAcchaGkitamanasastaM vijJApayAM babhUvuH||3|| |
na vayaM naradEva pramattA bhavanniyamAnupathAH sAdhvEva vahAmaH ayamadhunaiva niyuktO 'pi na drutaM vrajati nAnEna saha vODhumu ha vayaM pArayAma iti||4|| |
sAMsargikO dOSa Eva nUnamEkasyApi sarvESAM sAMsargikANAM bhavitumarhatIti nizcitya nizamya kRpaNavacO rAjA rahUgaNa upAsitavRddhO'pi nisargENa balAtkRta ISadutthitamanyuravispaSTabrahma tEjasaM jAtavEdasamiva rajasAvRtamatirAha||5|| |
ahO kaSTaM bhrAtarvyaktamuruparizrAntO dIrghamadhvAnamEka Eva UhivAnsuciraM nAtipIvA na saMhananAGgO jarasA cOpadrutO bhavAnsakhE nO EvApara EtE saGghaTTina iti bahuvipralabdhO'pyavidyayA racitadravyaguNakarmAzayasvacaramakalEvarE'vastuni saMsthAnavizESE'haM mamEtyanadhyArOpita mithyApratyayO brahmabhUtastUSNIM zibikAM pUrvavaduvAha||6|| |
atha punaH svazibikAyAM viSamagatAyAM prakupita uvAca rahUgaNaH kimidamarE tvaM jIvanmRtO mAM kadarthIkRtya bhartRzAsanamaticarasi pramattasya ca tE karOmi cikitsAM daNDapANiriva janatAyA yathA prakRtiM svAM bhajiSyasa iti||7|| |
EvaM bahvabaddhamapi bhASamANaM naradEvAbhimAnaM rajasA tamasAnuviddhEna madEna tiraskRtAzESabhagavatpriyanikEtaM paNDitamAninaM sa bhagavAnbrAhmaNO brahmabhUtasarvabhUta suhRdAtmA yOgEzvaracaryAyAM nAtivyutpannamatiM smayamAna iva vigatasmaya idamAha||8|| |
brAhmaNa uvAca
tvayOditaM vyaktamavipralabdhaM bhartuH sa mE syAdyadi vIra bhAraH| ganturyadi syAdadhigamyamadhvA pIvEti rAzau na vidAM pravAdaH||9|| |
sthaulyaM kArzyaM vyAdhaya Adhayazca kSuttRDbhayaM kaliricchA jarA ca| nidrA ratirmanyurahaM madaH zucO dEhEna jAtasya hi mE na santi||10|| |
jIvanmRtatvaM niyamEna rAjanAdyantavadyadvikRtasya dRSTam| svasvAmyabhAvO dhruva IDya yatra tarhyucyatE'sau vidhikRtyayOgaH||11|| |
vizESabuddhErvivaraM manAkca pazyAma yanna vyavahAratO'nyat| ka Izvarastatra kimIzitavyaM tathApi rAjankaravAma kiM tE||12|| |
unmattamattajaDavatsvasaMsthAM gatasya mE vIra cikitsitEna| arthaH kiyAnbhavatA zikSitEna stabdhapramattasya ca piSTapESaH||13|| |
zrIzuka uvAca
EtAvadanuvAdaparibhASayA pratyudIrya munivara upazamazIla uparatAnAtmyanimitta upabhOgEna karmArabdhaM vyapanayanrAjayAnamapi tathOvAha||14|| |
sa cApi pANDavEya sindhusauvIrapatistattvajijJAsAyAM samyak zraddhayAdhikRtAdhikArastaddhRdayagranthimOcanaM dvijavaca Azrutya bahuyOgagranthasammataM tvarayAvaruhya zirasA pAdamUlamupasRtaH kSamApayanvigatanRpadEvasmaya uvAca||15|| |
kastvaM nigUDhazcarasi dvijAnAM bibharSi sUtraM katamO'vadhUtaH| kasyAsi kutratya ihApi kasmAtkSEmAya nazcEdasi nOta zuklaH||16|| |
nAhaM vizaGkE surarAjavajrAnna tryakSazUlAnna yamasya daNDAt| nAgnyarkasOmAnilavittapAstrAcchaGkE bhRzaM brahmakulAvamAnAt||17|| |
tadbrUhyasaGgO jaDavannigUDha vijJAnavIryO vicarasyapAraH| vacAMsi yOgagrathitAni sAdhO na naH kSamantE manasApi bhEttum||18|| |
ahaM ca yOgEzvaramAtmatattva vidAM munInAM paramaM guruM vai| praSTuM pravRttaH kimihAraNaM tatsAkSAddhariM jJAnakalAvatIrNam||19|| |
sa vai bhavA lOkanirIkSaNArthamavyaktaliGgO vicaratyapi svit| yOgEzvarANAM gatimandhabuddhiH kathaM vicakSIta gRhAnubandhaH||20|| |
dRSTaH zramaH karmata AtmanO vai bharturganturbhavatazcAnumanyE| yathAsatOdAnayanAdyabhAvAtsamUla iSTO vyavahAramArgaH||21|| |
sthAlyagnitApAtpayasO'bhitApastattApatastaNDulagarbharandhiH| dEhEndriyAsvAzayasannikarSAttatsaMsRtiH puruSasyAnurOdhAt||22|| |
zAstAbhigOptA nRpatiH prajAnAM yaH kiGkarO vai na pinaSTi piSTam| svadharmamArAdhanamacyutasya yadIhamAnO vijahAtyaghaugham||23|| |
tanmE bhavAnnaradEvAbhimAna madEna tucchIkRtasattamasya| kRSISTa maitrIdRzamArtabandhO yathA tarE sadavadhyAnamaMhaH||24|| |
na vikriyA vizvasuhRtsakhasya sAmyEna vItAbhimatEstavApi mahadvimAnAtsvakRtAddhi mAdRGnaGkSyatyadUrAdapi zUlapANiH||25|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM paJcamaskandhE dazamO'dhyAyaH||