From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 11
trayOviMzO'dhyAyaH
zrIbAdarAyaNiruvAca
sa EvamAzaMsita uddhavEna bhAgavatamukhyEna dAzArhamukhyaH| sabhAjayanbhRtyavacO mukundastamAbabhASE zravaNIyavIryaH||1|| |
zrIbhagavAnuvAca
bArhaspatya sa nAstyatra sAdhurvai durjanEritaiH| duraktairbhinnamAtmAnaM yaH samAdhAtumIzvaraH||2|| |
na tathA tapyatE viddhaH pumAnbANaistu marmagaiH| yathA tudanti marmasthA hyasatAM paruSESavaH||3|| |
kathayanti mahatpuNyamitihAsamihOddhava| tamahaM varNayiSyAmi nibOdha susamAhitaH||4|| |
kEnacidbhikSuNA gItaM paribhUtEna durjanaiH| smaratA dhRtiyuktEna vipAkaM nijakarmaNAm||5|| |
avantiSu dvijaH kazcidAsIdADhyatamaH zriyA| vArtAvRttiH kadaryastu kAmI lubdhO'tikOpanaH||6|| |
jJAtayO'tithayastasya vAGmAtrENApi nArcitAH| zUnyAvasatha AtmApi kAlE kAmairanarcitaH||7|| |
duhzIlasya kadaryasya druhyantE putrabAndhavAH| dArA duhitarO bhRtyA viSaNNA nAcaranpriyam||8|| |
tasyaivaM yakSavittasya cyutasyObhayalOkataH| dharmakAmavihInasya cukrudhuH paJcabhAginaH||9|| |
tadavadhyAnavisrasta puNyaskandhasya bhUrida| arthO'pyagacchannidhanaM bahvAyAsaparizramaH||10|| |
jJAtyO jagRhuH kiJcitkiJciddasyava uddhava| daivataH kAlataH kiJcidbrahmabandhOrnRpArthivAt||11|| |
sa EvaM draviNE naSTE dharmakAmavivarjitaH| upEkSitazca svajanaizcintAmApa duratyayAm||12|| |
tasyaivaM dhyAyatO dIrghaM naSTarAyastapasvinaH| khidyatO bASpakaNThasya nirvEdaH sumahAnabhUt||13|| |
sa cAhEdamahO kaSTaM vRthAtmA mE'nutApitaH| na dharmAya na kAmAya yasyArthAyAsa IdRzaH||14|| |
prAyENAthAH kadaryANAM na sukhAya kadAcana| iha cAtmOpatApAya mRtasya narakAya ca||15|| |
yazO yazasvinAM zuddhaM zlAghyA yE guNinAM guNAH| lObhaH svalpO'pi tAnhanti zvitrO rUpamivEpsitam||16|| |
arthasya sAdhanE siddhE utkarSE rakSaNE vyayE| nAzOpabhOga AyAsastrAsazcintA bhramO nRNAm||17|| |
stEyaM hiMsAnRtaM dambhaH kAmaH krOdhaH smayO madaH| bhEdO vairamavizvAsaH saMspardhA vyasanAni ca||18|| |
EtE paJcadazAnarthA hyarthamUlA matA nRNAm| tasmAdanarthamarthAkhyaM zrEyO'rthI dUratastyajEt||19|| |
bhidyantE bhrAtarO dArAH pitaraH suhRdastathA| EkAsnigdhAH kAkiNinA sadyaH sarvE'rayaH kRtAH||20|| |
arthEnAlpIyasA hyEtE saMrabdhA dIptamanyavaH| tyajantyAzu spRdhO ghnanti sahasOtsRjya sauhRdam||21|| |
labdhvA janmAmaraprArthyaM mAnuSyaM taddvijAgryatAm| tadanAdRtya yE svArthaM ghnanti yAntyazubhAM gatim||22|| |
svargApavargayOrdvAraM prApya lOkamimaM pumAn| draviNE kO'nuSajjEta martyO'narthasya dhAmani||23|| |
dEvarSipitRbhUtAni jJAtInbandhUMzca bhAginaH| asaMvibhajya cAtmAnaM yakSavittaH patatyadhaH||24|| |
vyarthayArthEhayA vittaM pramattasya vayO balam| kuzalA yEna sidhyanti jaraThaH kiM nu sAdhayE||25|| |
kasmAtsaGklizyatE vidvAnvyarthayArthEhayAsakRt| kasyacinmAyayA nUnaM lOkO'yaM suvimOhitaH||26|| |
kiM dhanairdhanadairvA kiM kAmairvA kAmadairuta| mRtyunA grasyamAnasya karmabhirvOta janmadaiH||27|| |
nUnaM mE bhagavAMstuSTaH sarvadEvamayO hariH| yEna nItO dazAmEtAM nirvEdazcAtmanaH plavaH||28|| |
sO'haM kAlAvazESENa zOSayiSyE'GgamAtmanaH| apramattO'khilasvArthE yadi syAtsiddha Atmani||29|| |
tatra mAmanumOdErandEvAstribhuvanEzvarAH| muhUrtEna brahmalOkaM khaTvAGgaH samasAdhayat||30|| |
zrIbhagavAnuvAca
ityabhiprEtya manasA hyAvantyO dvijasattamaH| unmucya hRdayagranthInzAntO bhikSurabhUnmuniH||31|| |
sa cacAra mahImEtAM saMyatAtmEndriyAnilaH| bhikSArthaM nagaragrAmAnasaGgO'lakSitO'vizat||32|| |
taM vai pravayasaM bhikSumavadhUtamasajjanAH| dRSTvA paryabhavanbhadra bahvIbhiH paribhUtibhiH||33|| |
kEcittrivENuM jagRhurEkE pAtraM kamaNDalum pIThaM caikE'kSasUtraM ca kanthAM cIrANi kEcana pradAya ca punastAni darzitAnyAdadurmunEH||34|| |
annaM ca bhaikSyasampannaM bhuJjAnasya sarittaTE| mUtrayanti ca pApiSThAH SThIvantyasya ca mUrdhani||35|| |
yatavAcaM vAcayanti tADayanti na vakti cEt tarjayantyaparE vAgbhiH stEnO'yamiti vAdinaH badhnanti rajjvA taM kEcidbadhyatAM badhyatAmiti||36|| |
kSipantyEkE'vajAnanta ESa dharmadhvajaH zaThaH| kSINavitta imAM vRttimagrahItsvajanOjjhitaH||37|| |
ahO ESa mahAsArO dhRtimAngirirADiva| maunEna sAdhayatyarthaM bakavaddRDhanizcayaH||38|| |
ityEkE vihasantyEnamEkE durvAtayanti ca| taM babandhurnirurudhuryathA krIDanakaM dvijam||39|| |
EvaM sa bhautikaM duHkhaM daivikaM daihikaM ca yat| bhOktavyamAtmanO diSTaM prAptaM prAptamabudhyata||40|| |
paribhUta imAM gAthAmagAyata narAdhamaiH| pAtayadbhiH sva dharmasthO dhRtimAsthAya sAttvikIm||41|| |
dvija uvAca
nAyaM janO mE sukhaduHkhahEturna dEvatAtmA grahakarmakAlAH| manaH paraM kAraNamAmananti saMsAracakraM parivartayEdyat||42|| |
manO guNAnvai sRjatE balIyastatazca karmANi vilakSaNAni| zuklAni kRSNAnyatha lOhitAni tEbhyaH savarNAH sRtayO bhavanti||43|| |
anIha AtmA manasA samIhatA hiraNmayO matsakha udvicaSTE| manaH svaliGgaM parigRhya kAmAnjuSannibaddhO guNasaGgatO'sau||44|| |
dAnaM svadharmO niyamO yamazca zrutaM ca karmANi ca sadvratAni| sarvE manOnigrahalakSaNAntAH parO hi yOgO manasaH samAdhiH||45|| |
samAhitaM yasya manaH prazAntaM dAnAdibhiH kiM vada tasya kRtyam| asaMyataM yasya manO vinazyaddAnAdibhizcEdaparaM kimEbhiH||46|| |
manOvazE'nyE hyabhavansma dEvA manazca nAnyasya vazaM samEti| bhISmO hi dEvaH sahasaH sahIyAnyuJjyAdvazE taM sa hi dEvadEvaH||47|| |
tamdurjayaM zatrumasahyavEgamaruntudaM tanna vijitya kEcit| kurvantyasadvigrahamatra martyairmitrANyudAsInaripUnvimUDhAH||48|| |
dEhaM manOmAtramimaM gRhItvA mamAhamityandhadhiyO manuSyAH| ESO'hamanyO'yamiti bhramENa durantapArE tamasi bhramanti||49|| |
janastu hEtuH sukhaduHkhayOzcEtkimAtmanazcAtra hi bhaumayOstat| jihvAM kvacitsandazati svadadbhistadvEdanAyAM katamAya kupyEt||50|| |
duHkhasya hEturyadi dEvatAstu kimAtmanastatra vikArayOstat| yadaGgamaGgEna nihanyatE kvacitkrudhyEta kasmai puruSaH svadEhE||51|| |
AtmA yadi syAtsukhaduHkhahEtuH kimanyatastatra nijasvabhAvaH| na hyAtmanO'nyadyadi tanmRSA syAtkrudhyEta kasmAnna sukhaM na duHkham||52|| |
grahA nimittaM sukhaduHkhayOzcEtkimAtmanO'jasya janasya tE vai| grahairgrahasyaiva vadanti pIDAM krudhyEta kasmai puruSastatO'nyaH||53|| |
karmAstu hEtuH sukhaduHkhayOzcEtkimAtmanastaddhi jaDAjaDatvE| dEhastvacitpuruSO'yaM suparNaH krudhyEta kasmai na hi karma mUlam||54|| |
kAlastu hEtuH sukhaduHkhayOzcEtkimAtmanastatra tadAtmakO'sau| nAgnErhi tApO na himasya tatsyAtkrudhyEta kasmai na parasya dvandvam||55|| |
na kEnacitkvApi kathaJcanAsya dvandvOparAgaH parataH parasya| yathAhamaH saMsRtirUpiNaH syAdEvaM prabuddhO na bibhEti bhUtaiH||56|| |
EtAM sa AsthAya parAtmaniSThAmadhyAsitAM pUrvatamairmaharSibhiH| ahaM tariSyAmi durantapAraM tamO mukundAGghriniSEvayaiva||57|| |
zrIbhagavAnuvAca
nirvidya naSTadraviNE gataklamaH pravrajya gAM paryaTamAna ittham| nirAkRtO'sadbhirapi svadharmAdakampitO'mUM munirAha gAthAm||58|| |
sukhaduHkhapradO nAnyaH puruSasyAtmavibhramaH| mitrOdAsInaripavaH saMsArastamasaH kRtaH||59|| |
tasmAtsarvAtmanA tAta nigRhANa manO dhiyA| mayyAvEzitayA yukta EtAvAnyOgasaGgrahaH||60|| |
ya EtAM bhikSuNA gItAM brahmaniSThAM samAhitaH dhArayaJchrAvayaJchRNvandvandvairnaivAbhibhUyatE||61|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM EkAdazaskandhE trayOviMzO'dhyAyaH||