From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 05
dwAviMzO'dhyAyaH
rAjOvAca
yadEtadbhagavata Adityasya mEruM dhruvaM ca pradakSiNEna parikrAmatO rAzInAmabhimukhaM pracalitaM cApradakSiNaM bhagavatOpavarNitamamuSya vayaM kathamanumimImahIti||1|| |
sa hOvAca
yathA kulAlacakrENa bhramatA saha bhramatAM tadAzrayANAM pipIlikAdInAM gatiranyaiva pradEzAntarESvapyupalabhyamAnatvAdEvaM nakSatrarAzibhirupalakSitEna kAlacakrENa dhruvaM mEruM ca pradakSiNEna paridhAvatA saha paridhAvamAnAnAM tadAzrayANAM sUryAdInAM grahANAM gatiranyaiva nakSatrAntarE rAzyantarE cOpalabhyamAnatvAt||2|| |
sa ESa bhagavAnAdipuruSa Eva sAkSAnnArAyaNO lOkAnAM svastaya AtmAnaM trayImayaM karma vizuddhinimittaM kavibhirapi ca vEdEna vijijJAsyamAnO dvAdazadhA vibhajya SaTsu vasantAdiSvRtuSu yathOpa jOSamRtuguNAnvidadhAti||3|| |
tamEtamiha puruSAstrayyA vidyayA varNAzramAcArAnupathA uccAvacaiH karmabhirAmnAtairyOga vitAnaizca zraddhayA yajantO'JjasA zrEyaH samadhigacchanti||4|| |
atha sa ESa AtmA lOkAnAM dyAvApRthivyOrantarENa nabhOvalayasya kAlacakragatO dvAdaza mAsAnbhuGktE rAzisaMjJAnsaMvatsarAvayavAnmAsaH pakSadvayaM divA naktaM cEti sapAdarkSa dvayamupadizanti yAvatA SaSThamaMzaM bhuJjIta sa vai RturityupadizyatE saMvatsarAvayavaH||5|| |
atha ca yAvatArdhEna nabhOvIthyAM pracarati taM kAlamayanamAcakSatE||6|| |
atha ca yAvannabhOmaNDalaM saha dyAvApRthivyOrmaNDalAbhyAM kArtsnyEna sa ha bhuJjIta taM kAlaM saMvatsaraM parivatsaramiDAvatsaramanuvatsaraM vatsaramiti bhAnOrmAndyazaighryasama gatibhiH samAmananti||7|| |
EvaM candramA arkagabhastibhya upariSTAllakSayOjanata upalabhyamAnO'rkasya saMvatsara bhuktiM pakSAbhyAM mAsabhuktiM sapAdarkSAbhyAM dinEnaiva pakSabhuktimagracArI drutataragamanO bhuGktE||8|| |
atha cApUryamANAbhizca kalAbhiramarANAM kSIyamANAbhizca kalAbhiH pitNAmahOrAtrANi pUrva pakSAparapakSAbhyAM vitanvAnaH sarvajIvanivahaprANO jIvazcaikamEkaM nakSatraM triMzatA muhUrtairbhuGktE||9|| |
ya ESa SODazakalaH puruSO bhagavAnmanOmayO'nnamayO'mRtamayO dEvapitRmanuSyabhUtapazu pakSisarIsRpavIrudhAM prANApyAyanazIlatvAtsarvamaya iti varNayanti||10|| |
tata upariSTAddvilakSayOjanatO nakSatrANi mEruM dakSiNEnaiva kAlAyana IzvarayOjitAni sahAbhijitASTAviMzatiH||11|| |
tata upariSTAduzanA dvilakSayOjanata upalabhyatE purataH pazcAtsahaiva vArkasya zaighrya mAndyasAmyAbhirgatibhirarkavaccarati lOkAnAM nityadAnukUla Eva prAyENa varSayaMzcArENAnumIyatE sa vRSTiviSTambhagrahOpazamanaH||12|| |
uzanasA budhO vyAkhyAtastata upariSTAddvilakSayOjanatO budhaH sOmasuta upalabhyamAnaH prAyENa zubhakRdyadArkAdvyatiricyEta tadAtivAtAbhraprAyAnAvRSTyAdibhayamAzaMsatE||13|| |
ata UrdhvamaGgArakO'pi yOjanalakSadvitaya upalabhyamAnastribhistribhiH pakSairEkaikazO rAzIndvAdazAnubhuGktE yadi na vakrENAbhivartatE prAyENAzubhagrahO'ghazaMsaH||14|| |
tata upariSTAddvilakSayOjanAntaragatA bhagavAnbRhaspatirEkaikasminrAzau parivatsaraM parivatsaraM carati yadi na vakraH syAtprAyENAnukUlO brAhmaNakulasya||15|| |
tata upariSTAdyOjanalakSadvayAtpratIyamAnaH zanaizcara EkaikasminrAzau triMzanmAsAnvilambamAnaH sarvAnEvAnuparyEti tAvadbhiranuvatsaraiH prAyENa hi sarvESAmazAntikaraH||16|| |
tata uttarasmAdRSaya EkAdazalakSayOjanAntara upalabhyantE ya Eva lOkAnAM zamanubhAvayantO bhagavatO viSNOryatparamaM padaM pradakSiNaM prakramanti||17|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM paJcamaskandhE dwAviMzO'dhyAyaH||