From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 06
prathamO'dhyAyaH
zrIparIkSiduvAca
nivRttimArgaH kathita Adau bhagavatA yathA| kramayOgOpalabdhEna brahmaNA yadasaMsRtiH||1|| |
pravRttilakSaNazcaiva traiguNyaviSayO munE| yO'sAvalInaprakRtErguNasargaH punaH punaH||2|| |
adharmalakSaNA nAnA narakAzcAnuvarNitAH| manvantarazca vyAkhyAta AdyaH svAyambhuvO yataH||3|| |
priyavratOttAnapadOrvaMzastaccaritAni ca| dvIpavarSasamudrAdri nadyudyAnavanaspatIn||4|| |
dharAmaNDalasaMsthAnaM bhAgalakSaNamAnataH| jyOtiSAM vivarANAM ca yathEdamasRjadvibhuH||5|| |
adhunEha mahAbhAga yathaiva narakAnnaraH| nAnOgrayAtanAnnEyAttanmE vyAkhyAtumarhasi||6|| |
zrIzuka uvAca
na cEdihaivApacitiM yathAMhasaH kRtasya kuryAnmanauktapANibhiH| dhruvaM sa vai prEtya narakAnupaiti yE kIrtitA mE bhavatastigmayAtanAH||7|| |
tasmAtpuraivAzviha pApaniSkRtau yatEta mRtyOravipadyatAtmanA| dOSasya dRSTvA gurulAghavaM yathA bhiSakcikitsEta rujAM nidAnavit||8|| |
zrIrAjOvAca
dRSTazrutAbhyAM yatpApaM jAnannapyAtmanO'hitam| karOti bhUyO vivazaH prAyazcittamathO katham||9|| |
kvacinnivartatE'bhadrAtkvaciccarati tatpunaH| prAyazcittamathO'pArthaM manyE kuJjarazaucavat||10|| |
zrIbAdarAyaNiruvAca
karmaNA karmanirhArO na hyAtyantika iSyatE| avidvadadhikAritvAtprAyazcittaM vimarzanam||11|| |
nAznataH pathyamEvAnnaM vyAdhayO'bhibhavanti hi| EvaM niyamakRdrAjanzanaiH kSEmAya kalpatE||12|| |
tapasA brahmacaryENa zamEna ca damEna ca| tyAgEna satyazaucAbhyAM yamEna niyamEna vA||13|| |
dEhavAgbuddhijaM dhIrA dharmajJAH zraddhayAnvitAH| kSipantyaghaM mahadapi vENugulmamivAnalaH||14|| |
kEcitkEvalayA bhaktyA vAsudEvaparAyaNAH| aghaM dhunvanti kArtsnyEna nIhAramiva bhAskaraH||15|| |
na tathA hyaghavAnrAjanpUyEta tapAadibhiH| yathA kRSNArpitaprANastatpuruSaniSEvayA||16|| |
sadhrIcInO hyayaM lOkE panthAH kSEmO'kutObhayaH| suzIlAH sAdhavO yatra nArAyaNaparAyaNAH||17|| |
prAyazcittAni cIrNAni nArAyaNaparAGmukham| na niSpunanti rAjEndra surAkumbhamivApagAH||18|| |
sakRnmanaH kRSNapadAravindayOrnivEzitaM tadguNarAgi yairiha| na tE yamaM pAzabhRtazca tadbhaTAnsvapnE'pi pazyanti hi cIrNaniSkRtAH||19|| |
atra cOdAharantImamitihAsaM purAtanam| dUtAnAM viSNuyamayOH saMvAdastaM nibOdha mE||20|| |
kAnyakubjE dvijaH kazciddAsIpatirajAmilaH| nAmnA naSTasadAcArO dAsyAH saMsargadUSitaH||21|| |
bandyakSaiH kaitavaizcauryairgarhitAM vRttimAsthitaH| bibhratkuTumbamazuciryAtayAmAsa dEhinaH||22|| |
EvaM nivasatastasya lAlayAnasya tatsutAn| kAlO'tyagAnmahAnrAjannaSTAzItyAyuSaH samAH||23|| |
tasya pravayasaH putrA daza tESAM tu yO'vamaH| bAlO nArAyaNO nAmnA pitrOzca dayitO bhRzam||24|| |
sa baddhahRdayastasminnarbhakE kalabhASiNi| nirIkSamANastallIlAM mumudE jaraThO bhRzam||25|| |
bhuJjAnaH prapibankhAdanbAlakaM snEhayantritaH| bhOjayanpAyayanmUDhO na vEdAgatamantakam||26|| |
sa EvaM vartamAnO'jJO mRtyukAla upasthitE| matiM cakAra tanayE bAlE nArAyaNAhvayE||27|| |
sa pAzahastAMstrIndRSTvA puruSAnatidAruNAn| vakratuNDAnUrdhvarOmNa AtmAnaM nEtumAgatAn||28|| |
dUrE krIDanakAsaktaM putraM nArAyaNAhvayam| plAvitEna svarENOccairAjuhAvAkulEndriyaH||29|| |
nizamya mriyamANasya mukhatO harikIrtanam| bharturnAma mahArAja pArSadAH sahasApatan||30|| |
vikarSatO'ntarhRdayAddAsIpatimajAmilam| yamaprESyAnviSNudUtA vArayAmAsurOjasA||31|| |
UcurniSEdhitAstAMstE vaivasvatapuraHsarAH| kE yUyaM pratiSEddhArO dharmarAjasya zAsanam||32|| |
kasya vA kuta AyAtAH kasmAdasya niSEdhatha| kiM dEvA upadEvA yA yUyaM kiM siddhasattamAH||33|| |
sarvE padmapalAzAkSAH pItakauzEyavAsasaH| kirITinaH kuNDalinO lasatpuSkaramAlinaH||34|| |
sarvE ca nUtnavayasaH sarvE cArucaturbhujAH| dhanurniSaGgAsigadA zaGkhacakrAmbujazriyaH||35|| |
dizO vitimirAlOkAH kurvantaH svEna tEjasA| kimarthaM dharmapAlasya kiGkarAnnO niSEdhatha||36|| |
zrIzuka uvAca
ityuktE yamadUtaistE vAsudEvOktakAriNaH| tAnpratyUcuH prahasyEdaM mEghanirhrAdayA girA||37|| |
zrIviSNudUtA UcuH
yUyaM vai dharmarAjasya yadi nirdEzakAriNaH| brUta dharmasya nastattvaM yaccAdharmasya lakSaNam||38|| |
kathaM sviddhriyatE daNDaH kiM vAsya sthAnamIpsitam| daNDyAH kiM kAriNaH sarvE AhO svitkaticinnRNAm||39|| |
yamadUtA UcuH
vEdapraNihitO dharmO hyadharmastadviparyayaH| vEdO nArAyaNaH sAkSAtsvayambhUriti zuzruma||40|| |
yEna svadhAmnyamI bhAvA rajaHsattvatamOmayAH| guNanAmakriyArUpairvibhAvyantE yathAtatham||41|| |
sUryO'gniH khaM maruddEvaH sOmaH sandhyAhanI dizaH| kaM kuH svayaM dharma iti hyEtE daihyasya sAkSiNaH||42|| |
EtairadharmO vijJAtaH sthAnaM daNDasya yujyatE| sarvE karmAnurOdhEna daNDamarhanti kAriNaH||43|| |
sambhavanti hi bhadrANi viparItAni cAnaghAH| kAriNAM guNasaGgO'sti dEhavAnna hyakarmakRt||44|| |
yEna yAvAnyathAdharmO dharmO vEha samIhitaH| sa Eva tatphalaM bhuGktE tathA tAvadamutra vai||45|| |
yathEha dEvapravarAstraividhyamupalabhyatE| bhUtESu guNavaicitryAttathAnyatrAnumIyatE||46|| |
vartamAnO'nyayOH kAlO guNAbhijJApakO yathA| EvaM janmAnyayOrEtaddharmAdharmanidarzanam||47|| |
manasaiva purE dEvaH pUrvarUpaM vipazyati| anumImAMsatE'pUrvaM manasA bhagavAnajaH||48|| |
yathAjJastamasA yukta upAstE vyaktamEva hi| na vEda pUrvamaparaM naSTajanmasmRtistathA||49|| |
paJcabhiH kurutE svArthAnpaJca vEdAtha paJcabhiH| Ekastu SODazEna trInsvayaM saptadazO'znutE||50|| |
tadEtatSODazakalaM liGgaM zaktitrayaM mahat| dhattE'nusaMsRtiM puMsi harSazOkabhayArtidAm||51|| |
dEhyajJO'jitaSaDvargO nEcchankarmANi kAryatE| kOzakAra ivAtmAnaM karmaNAcchAdya muhyati||52|| |
na hi kazcitkSaNamapi jAtu tiSThatyakarmakRt| kAryatE hyavazaH karma guNaiH svAbhAvikairbalAt||53|| |
labdhvA nimittamavyaktaM vyaktAvyaktaM bhavatyuta| yathAyOni yathAbIjaM svabhAvEna balIyasA||54|| |
ESa prakRtisaGgEna puruSasya viparyayaH| AsItsa Eva na cirAdIzasaGgAdvilIyatE||55|| |
ayaM hi zrutasampannaH zIlavRttaguNAlayaH| dhRtavratO mRdurdAntaH satyavAGmantravicchuciH||56|| |
gurvagnyatithivRddhAnAM zuzrUSuranahaGkRtaH| sarvabhUtasuhRtsAdhurmitavAganasUyakaH||57|| |
EkadAsau vanaM yAtaH pitRsandEzakRddvijaH| AdAya tata AvRttaH phalapuSpasamitkuzAn||58|| |
dadarza kAminaM kaJcicchUdraM saha bhujiSyayA| pItvA ca madhu mairEyaM madAghUrNitanEtrayA||59|| |
mattayA vizlathannIvyA vyapEtaM nirapatrapam| krIDantamanugAyantaM hasantamanayAntikE||60|| |
dRSTvA tAM kAmaliptEna bAhunA parirambhitAm| jagAma hRcchayavazaM sahasaiva vimOhitaH||61|| |
stambhayannAtmanAtmAnaM yAvatsattvaM yathAzrutam| na zazAka samAdhAtuM manO madanavEpitam||62|| |
tannimittasmaravyAja grahagrastO vicEtanaH| tAmEva manasA dhyAyansvadharmAdvirarAma ha||63|| |
tAmEva tOSayAmAsa pitryENArthEna yAvatA| grAmyairmanOramaiH kAmaiH prasIdEta yathA tathA||64|| |
viprAM svabhAryAmaprauDhAM kulE mahati lambhitAm| visasarjAcirAtpApaH svairiNyApAGgaviddhadhIH||65|| |
yatastatazcOpaninyE nyAyatO'nyAyatO dhanam| babhArAsyAH kuTumbinyAH kuTumbaM mandadhIrayam||66|| |
yadasau zAstramullaGghya svairacAryatigarhitaH| avartata ciraM kAlamaghAyurazucirmalAt||67|| |
tata EnaM daNDapANEH sakAzaM kRtakilbiSam nESyAmO'kRtanirvEzaM yatra daNDEna zuddhyati||68|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM SaSThaskandhE prathamO'dhyAyaH||