From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 05
SaDviMzO'dhyAyaH
rAjOvAca
maharSa EtadvaicitryaM lOkasya kathamiti||1|| |
RSiruvAca
triguNatvAtkartuH zraddhayA karmagatayaH pRthagvidhAH sarvA Eva sarvasya tAratamyEna bhavanti athEdAnIM pratiSiddhalakSaNasyAdharmasya tathaiva kartuH zraddhAyA vaisAdRzyAtkarmaphalaM visadRzaM bhavati yA hyanAdyavidyayA kRtakAmAnAM tatpariNAmalakSaNAH sRtayaH sahasrazaH pravRttAstAsAM prAcuryENAnuvarNayiSyAmaH||2|| |
rAjOvAca
narakA nAma bhagavankiM dEzavizESA athavA bahistrilOkyA AhOsvidantarAla iti||3|| |
RSiruvAca
antarAla Eva trijagatyAstu dizi dakSiNasyAmadhastAdbhUmErupariSTAcca jalAdyasyAmagniSvAttAdayaH pitRgaNA dizi svAnAM gOtrANAM paramENa samAdhinA satyA EvAziSa AzAsAnA nivasanti||4|| |
yatra ha vAva bhagavAnpitRrAjO vaivasvataH svaviSayaM prApitESu svapuruSairjantuSu samparEtESu yathAkarmAvadyaM dOSamEvAnullaGghitabhagavacchAsanaH sagaNO damaM dhArayati||5|| |
tatra haikE narakAnEkaviMzatiM gaNayanti atha tAMstE rAjannAmarUpalakSaNatO 'nukramiSyAmastAmisrO'ndhatAmisrO rauravO mahArauravaH kumbhIpAkaH kAlasUtramasipatravanaM sUkaramukhamandhakUpaH kRmibhOjanaH sandaMzastaptasUrmirvajrakaNTakazAlmalI vaitaraNI pUyOdaH prANarOdhO vizasanaM lAlAbhakSaH sAramEyAdanamavIcirayaHpAnamiti kiJca kSArakardamO rakSOgaNa bhOjanaH zUlaprOtO dandazUkO'vaTanirOdhanaH paryAvartanaH sUcImukhamityaSTAviMzatirnarakA vividha yAtanAbhUmayaH||6|| |
tatra yastu paravittApatyakalatrANyapaharati sa hi kAlapAzabaddhO yamapuruSairati bhayAnakaistAmisrE narakE balAnnipAtyatE anazanAnudapAnadaNDatADana santarjanAdibhiryAtanAbhiryAtyamAnO janturyatra kazmalamAsAdita Ekadaiva mUrcchAmupayAti tAmisra prAyE||7|| |
EvamEvAndhatAmisrE yastu vaJcayitvA puruSaM dArAdInupayuGktE yatra zarIrI nipAtyamAnO yAtanA sthO vEdanayA naSTamatirnaSTadRSTizca bhavati yathA vanaspatirvRzcyamAnamUlastasmAdandhatAmisraM tamupadizanti||8|| |
yastviha vA Etadahamiti mamEdamiti bhUtadrOhENa kEvalaM svakuTumbamEvAnudinaM prapuSNAti sa tadiha vihAya svayamEva tadazubhEna rauravE nipatati||9|| |
yE tviha yathaivAmunA vihiMsitA jantavaH paratra yamayAtanAmupagataM ta Eva ruravO bhUtvA tathA tamEva vihiMsanti tasmAdrauravamityAhU rururiti sarpAdatikrUrasattvasyApadEzaH||10|| |
EvamEva mahArauravO yatra nipatitaM puruSaM kravyAdA nAma ruravastaM kravyENa ghAtayanti yaH kEvalaM dEhambharaH||11|| |
yastviha vA ugraH pazUnpakSiNO vA prANata uparandhayati tamapakaruNaM puruSAdairapi vigarhitamamutra yamAnucarAH kumbhIpAkE taptatailE uparandhayanti||12|| |
yastviha brahmadhruksa kAlasUtrasaMjJakE narakE ayutayOjanaparimaNDalE tAmramayE tapta khalE uparyadhastAdagnyarkAbhyAmatitapyamAnE'bhinivEzitaH kSutpipAsAbhyAM ca dahyamAnAntarbahiH zarIra AstE zEtE cESTatE'vatiSThati paridhAvati ca yAvanti pazurOmANi tAvadvarSasahasrANi||13|| |
yastviha vai nijavEdapathAdanApadyapagataH pAkhaNDaM cOpagatastamasipatravanaM pravEzya kazayA praharanti tatra hAsAvitastatO dhAvamAna ubhayatO dhAraistAlavanAsipatraizchidyamAna sarvAGgO hA hatO'smIti paramayA vEdanayA mUrcchitaH padE padE nipatati svadharmahA pAkhaNDAnugataM phalaM bhuGktE||14|| |
yastviha vai rAjA rAjapuruSO vA adaNDyE daNDaM praNayati brAhmaNE vA zarIradaNDaM sa pApIyAnnarakE'mutra sUkaramukhE nipatati tatrAtibalairviniSpiSyamANAvayavO yathaivEhEkSukhaNDa Arta svarENa svanayankvacinmUrcchitaH kazmalamupagatO yathaivEhAdRSTadOSA uparuddhAH||15|| |
yastviha vai bhUtAnAmIzvarOpakalpitavRttInAmaviviktaparavyathAnAM svayaM puruSOpakalpita vRttirviviktaparavyathO vyathAmAcarati sa paratrAndhakUpE tadabhidrOhENa nipatati tatra hAsau tairjantubhiH pazumRgapakSisarIsRpairmazakayUkAmatkuNamakSikAdibhiryE kE cAbhidrugdhAstaiH sarvatO'bhidruhyamANastamasi vihatanidrAnirvRtiralabdhAvasthAnaH parikrAmati yathA kuzarIrE jIvaH||16|| |
yastviha vA asaMvibhajyAznAti yatkiJcanOpanatamanirmitapaJcayajJO vAyasasaMstutaH sa paratra kRmibhOjanE narakAdhamE nipatati tatra zatasahasrayOjanE kRmikuNDE kRmibhUtaH svayaM kRmibhirEva bhakSyamANaH kRmibhOjanO yAvattadaprattAprahUtAdO'nirvEzamAtmAnaM yAtayatE||17|| |
yastviha vai stEyEna balAdvA hiraNyaratnAdIni brAhmaNasya vApaharatyanyasya vAnApadi puruSastamamutra rAjanyamapuruSA ayasmayairagnipiNDaiH sandaMzaistvaci niSkuSanti||18|| |
yastviha vA agamyAM striyamagamyaM vA puruSaM yOSidabhigacchati tAvamutra kazayA tADayantastigmayA sUrmyA lOhamayyA puruSamAliGgayanti striyaM ca puruSarUpayA sUrmyA||19|| |
yastviha vai sarvAbhigamastamamutra nirayE vartamAnaM vajrakaNTakazAlmalImArOpya niSkarSanti||20|| |
yE tviha vai rAjanyA rAjapuruSA vA apAkhaNDA dharmasEtUnbhindanti tE samparEtya vaitaraNyAM nipatanti bhinnamaryAdAstasyAM nirayaparikhAbhUtAyAM nadyAM yAdOgaNairitastatO bhakSyamANA AtmanA na viyujyamAnAzcAsubhiruhyamAnAH svAghEna karmapAkamanusmarantO viNmUtrapUyazONita kEzanakhAsthimEdOmAMsavasAvAhinyAmupatapyantE||21|| |
yE tviha vai vRSalIpatayO naSTazaucAcAraniyamAstyaktalajjAH pazucaryAM caranti tE cApi prEtya pUyaviNmUtrazlESmamalApUrNArNavE nipatanti tadEvAtibIbhatsitamaznanti||22|| |
yE tviha vai zvagardabhapatayO brAhmaNAdayO mRgayA vihArA atIrthE ca mRgAnnighnanti tAnapi samparEtAnlakSyabhUtAnyamapuruSA iSubhirvidhyanti||23|| |
yE tviha vai dAmbhikA dambhayajJESu pazUnvizasanti tAnamuSminlOkE vaizasE narakE patitAnnirayapatayO yAtayitvA vizasanti||24|| |
yastviha vai savarNAM bhAryAM dvijO rEtaH pAyayati kAmamOhitastaM pApakRtamamutra rEtaH kulyAyAM pAtayitvA rEtaH sampAyayanti||25|| |
yE tviha vai dasyavO'gnidA garadA grAmAnsArthAnvA vilumpanti rAjAnO rAjabhaTA vA tAMzcApi hi parEtya yamadUtA vajradaMSTrAH zvAnaH saptazatAni viMzatizca sarabhasaM khAdanti||26|| |
yastviha vA anRtaM vadati sAkSyE dravyavinimayE dAnE vA kathaJcitsa vai prEtya narakE 'vIcimatyadhaHzirA niravakAzE yOjanazatOcchrAyAdgirimUrdhnaH sampAtyatE yatra jalamiva sthalamazma pRSThamavabhAsatE tadavIcimattilazO vizIryamANazarIrO na mriyamANaH punarArOpitO nipatati||27|| |
yastviha vai viprO rAjanyO vaizyO vA sOmapIthastatkalatraM vA surAM vratasthO'pi vA pibati pramAdatastESAM nirayaM nItAnAmurasi padAkramyAsyE vahninA dravamANaM kArSNAyasaM niSiJcanti||28|| |
atha ca yastviha vA AtmasambhAvanEna svayamadhamO janmatapOvidyAcAravarNAzramavatO varIyasO na bahu manyEta sa mRtaka Eva mRtvA kSArakardamE nirayE'vAkSirA nipAtitO durantA yAtanA hyaznutE||29|| |
yE tviha vai puruSAH puruSamEdhEna yajantE yAzca striyO nRpazUnkhAdanti tAMzca tE pazava iva nihatA yamasadanE yAtayantO rakSOgaNAH saunikA iva svadhitinAvadAyAsRkpibanti nRtyanti ca gAyanti ca hRSyamANA yathEha puruSAdAH||30|| |
yE tviha vA anAgasO'raNyE grAmE vA vaizrambhakairupasRtAnupavizrambhayya jijIviSUnzUla sUtrAdiSUpaprOtAnkrIDanakatayA yAtayanti tE'pi ca prEtya yamayAtanAsu zUlAdiSu prOtAtmAnaH kSuttRDbhyAM cAbhihatAH kaGkavaTAdibhizcEtastatastigmatuNDairAhanyamAnA AtmazamalaM smaranti||31|| |
yE tviha vai bhUtAnyudvEjayanti narA ulbaNasvabhAvA yathA dandazUkAstE'pi prEtya narakE dandazUkAkhyE nipatanti yatra nRpa dandazUkAH paJcamukhAH saptamukhA upasRtya grasanti yathA bilEzayAn||32|| |
yE tviha vA andhAvaTakusUlaguhAdiSu bhUtAni nirundhanti tathAmutra tESvEvOpavEzya sagarENa vahninA dhUmEna nirundhanti||33|| |
yastviha vA atithInabhyAgatAnvA gRhapatirasakRdupagatamanyurdidhakSuriva pApEna cakSuSA nirIkSatE tasya cApi nirayE pApadRSTErakSiNI vajratuNDA gRdhrAH kaGkakAkavaTAdayaH prasahyOru balAdutpATayanti||34|| |
yastviha vA ADhyAbhimatirahaGkRtistiryakprEkSaNaH sarvatO'bhivizaGkI arthavyayanAzacintayA parizuSyamANahRdayavadanO nirvRtimanavagatO graha ivArthamabhirakSati sa cApi prEtya tad utpAdanOtkarSaNasaMrakSaNazamalagrahaH sUcImukhE narakE nipatati yatra ha vittagrahaM pApapuruSaM dharmarAjapuruSA vAyakA iva sarvatO'GgESu sUtraiH parivayanti||35|| |
EvaMvidhA narakA yamAlayE santi zatazaH sahasrazastESu sarvESu ca sarva EvAdharmavartinO yE kEcidihOditA anuditAzcAvanipatE paryAyENa vizanti tathaiva dharmAnuvartina itaratra iha tu punarbhavE ta ubhayazESAbhyAM nivizanti||36|| |
nivRttilakSaNamArga AdAvEva vyAkhyAtaH EtAvAnEvANDakOzO yazcaturdazadhA purANESu vikalpita upagIyatE yattadbhagavatO nArAyaNasya sAkSAnmahApuruSasya sthaviSThaM rUpamAtmamAyA guNamayamanuvarNitamAdRtaH paThati zRNOti zrAvayati sa upagEyaM bhagavataH paramAtmanO'grAhyamapi zraddhAbhaktivizuddhabuddhirvEda||37|| |
zrutvA sthUlaM tathA sUkSmaM rUpaM bhagavatO yatiH| sthUlE nirjitamAtmAnaM zanaiH sUkSmaM dhiyA nayEditi||38|| |
bhUdvIpavarSasaridadrinabhaHsamudra pAtAladiGnarakabhAgaNalOkasaMsthA gItA mayA tava nRpAdbhutamIzvarasya sthUlaM vapuH sakalajIvanikAyadhAma||39|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM paJcamaskandhE SaDviMzO'dhyAyaH||