From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 05
caturdazO'dhyAyaH
sa hOvAca
sa ESa dEhAtmamAninAM sattvAdiguNavizESavikalpitakuzalAkuzalasamavahAravinirmitavividha dEhAvalibhirviyOgasaMyOgAdyanAdisaMsArAnubhavasya dvArabhUtEna SaDindriyavargENa tasmindurgAdhvavadasugamE'dhvanyApatita Izvarasya bhagavatO viSNOrvazavartinyA mAyayA jIvalOkO 'yaM yathA vaNiksArthO'rthaparaH svadEhaniSpAditakarmAnubhavaH zmazAnavadazivatamAyAM saMsArATavyAM gatO nAdyApi viphalabahupratiyOgEhastattApOpazamanIM harigurucaraNAravinda madhukarAnupadavImavarundhE||1|| |
yasyAmu ha vA EtE SaDindriyanAmAnaH karmaNA dasyava Eva tE tadyathA puruSasya dhanaM yatkiJciddharmaupayikaM bahukRcchrAdhigataM sAkSAtparamapuruSArAdhanalakSaNO yO'sau dharmastaM tu sAmparAya udAharanti taddharmyaM dhanaM darzanasparzanazravaNAsvAdanAvaghrANasaGkalpa vyavasAyagRhagrAmyOpabhOgEna kunAthasyAjitAtmanO yathA sArthasya vilumpanti||2|| |
atha ca yatra kauTumbikA dArApatyAdayO nAmnA karmaNA vRkasRgAlA EvAnicchatO'pi kadaryasya kuTumbina uraNakavatsaMrakSyamANaM miSatO'pi haranti||3|| |
yathA hyanuvatsaraM kRSyamANamapyadagdhabIjaM kSEtraM punarEvAvapanakAlE gulmatRNa vIrudbhirgahvaramiva bhavatyEvamEva gRhAzramaH karmakSEtraM yasminna hi karmANyutsIdanti yadayaM kAmakaraNDa ESa AvasathaH||4|| |
tatra gatO daMzamazakasamApasadairmanujaiH zalabhazakuntataskara mUSakAdibhiruparudhyamAnabahiHprANaH kvacitparivartamAnO'sminnadhvanyavidyAkAma karmabhiruparaktamanasAnupapannArthaM naralOkaM gandharvanagaramupapannamiti mithyA dRSTiranupazyati||5|| |
tatra ca kvacidAtapOdakanibhAnviSayAnupadhAvati pAnabhOjanavyavAyAdivyasanalOlupaH||6|| |
kvaciccAzESadOSaniSadanaM purISavizESaM tadvarNaguNanirmitamatiH suvarNamupAditsatyagnikAmakAtara ivOlmukapizAcam||7|| |
atha kadAcinnivAsapAnIyadraviNAdyanEkAtmOpajIvanAbhinivEza EtasyAM saMsArATavyAmitastataH paridhAvati||8|| |
kvacicca vAtyaupamyayA pramadayArOhamArOpitastatkAlarajasA rajanIbhUta ivAsAdhumaryAdO rajasvalAkSO'pi digdEvatA atirajasvalamatirna vijAnAti||9|| |
kvacitsakRdavagataviSayavaitathyaH svayaM parAbhidhyAnEna vibhraMzitasmRtistayaiva marIci tOyaprAyAMstAnEvAbhidhAvati||10|| |
kvacidulUkajhillIsvanavadatiparuSarabhasATOpaM pratyakSaM parOkSaM vA ripurAjakula nirbhartsitEnAtivyathitakarNamUlahRdayaH||11|| |
sa yadA dugdhapUrvasukRtastadA kAraskarakAkatuNDAdyapuNyadrumalatAviSOda pAnavadubhayArthazUnyadraviNAnjIvanmRtAnsvayaM jIvanmriyamANa upadhAvati||12|| |
EkadAsatprasaGgAnnikRtamatirvyudakasrOtaHskhalanavadubhayatO'pi duHkhadaM pAkhaNDamabhiyAti||13|| |
yadA tu parabAdhayAndha AtmanE nOpanamati tadA hi pitRputrabarhiSmataH pitRputrAnvA sa khalu bhakSayati||14|| |
kvacidAsAdya gRhaM dAvavatpriyArthavidhuramasukhOdarkaM zOkAgninA dahyamAnO bhRzaM nirvEdamupagacchati||15|| |
kvacitkAlaviSamitarAjakularakSasApahRtapriyatamadhanAsuH pramRtaka iva vigatajIvalakSaNa AstE||16|| |
kadAcinmanOrathOpagatapitRpitAmahAdyasatsaditi svapnanirvRtilakSaNamanubhavati||17|| |
kvacidgRhAzramakarmacOdanAtibharagirimArurukSamANO lOkavyasanakarSitamanAH kaNTaka zarkarAkSEtraM pravizanniva sIdati||18|| |
kvacicca duHsahEna kAyAbhyantaravahninA gRhItasAraH svakuTumbAya krudhyati||19|| |
sa Eva punarnidrAjagaragRhItO'ndhE tamasi magnaH zUnyAraNya iva zEtE nAnyatkiJcana vEda zava ivApaviddhaH||20|| |
kadAcidbhagnamAnadaMSTrO durjanadandazUkairalabdhanidrAkSaNO vyathita hRdayEnAnukSIyamANavijJAnO'ndhakUpE'ndhavatpatati||21|| |
karhi sma citkAmamadhulavAnvicinvanyadA paradAraparadravyANyavarundhAnO rAjJA svAmibhirvA nihataH patatyapArE nirayE||22|| |
atha ca tasmAdubhayathApi hi karmAsminnAtmanaH saMsArAvapanamudAharanti||23|| |
muktastatO yadi bandhAddEvadatta upAcchinatti tasmAdapi viSNumitra ityanavasthitiH||24|| |
kvacicca zItavAtAdyanEkAdhidaivikabhautikAtmIyAnAM dazAnAM pratinivAraNE'kalpO duranta cintayA viSaNNa AstE||25|| |
kvacinmithO vyavaharanyatkiJciddhanamanyEbhyO vA kAkiNikA mAtramapyapaharanyatkiJcidvA vidvESamEti vittazAThyAt||26|| |
adhvanyamuSminnima upasargAstathA sukhaduHkharAgadvESabhayAbhimAnapramAdOnmAda zOkamOhalObhamAtsaryErSyAvamAnakSutpipAsAdhivyAdhijanmajarAmaraNAdayaH||27|| |
kvApi dEvamAyayA striyA bhujalatOpagUDhaH praskannavivEkavijJAnO yadvihAragRhArambhAkula hRdayastadAzrayAvasaktasutaduhitRkalatrabhASitAvalOkavicESTitApahRtahRdaya AtmAnamajitAtmApArE 'ndhE tamasi prahiNOti||28|| |
kadAcidIzvarasya bhagavatO viSNOzcakrAtparamANvAdidviparArdhApavarga kAlOpalakSaNAtparivartitEna vayasA raMhasA harata AbrahmatRNastambAdInAM bhUtAnAmanimiSatO miSatAM vitrastahRdayastamEvEzvaraM kAlacakranijAyudhaM sAkSAdbhagavantaM yajJapuruSamanAdRtya pAkhaNDadEvatAH kaGkagRdhrabakavaTaprAyA AryasamayaparihRtAH sAGkEtyEnAbhidhattE||29|| |
yadA pAkhaNDibhirAtmavaJcitaistairuru vaJcitO brahmakulaM samAvasaMstESAM zIlamupanayanAdizrautasmArtakarmAnuSThAnEna bhagavatO yajJapuruSasyArAdhanamEva tadarOcayanzUdrakulaM bhajatE nigamAcArE'zuddhitO yasya mithunIbhAvaH kuTumbabharaNaM yathA vAnarajAtEH||30|| |
tatrApi niravarOdhaH svairENa viharannatikRpaNabuddhiranyOnyamukhanirIkSaNAdinA grAmya karmaNaiva vismRtakAlAvadhiH||31|| |
kvaciddrumavadaihikArthESu gRhESu raMsyanyathA vAnaraH sutadAravatsalO vyavAyakSaNaH||32|| |
EvamadhvanyavarundhAnO mRtyugajabhayAttamasi girikandaraprAyE||33|| |
kvacicchItavAtAdyanEkadaivikabhautikAtmIyAnAM duHkhAnAM pratinivAraNE'kalpO durantaviSaya viSaNNa AstE||34|| |
kvacinmithO vyavaharanyatkiJciddhanamupayAti vittazAThyEna||35|| |
kvacitkSINadhanaH zayyAsanAzanAdyupabhOgavihInO yAvadapratilabdhamanOrathOpagatAdAnE 'vasitamatistatastatO'vamAnAdIni janAdabhilabhatE||36|| |
EvaM vittavyatiSaGgavivRddhavairAnubandhO'pi pUrvavAsanayA mitha udvahatyathApavahati||37|| |
EtasminsaMsArAdhvani nAnAklEzOpasargabAdhita ApannavipannO yatra yastamu ha vAvEtarastatra visRjya jAtaM jAtamupAdAya zOcanmuhyanbibhyad vivadankrandansaMhRSyangAyannahyamAnaH sAdhuvarjitO naivAvartatE'dyApi yata Arabdha ESa naralOka sArthO yamadhvanaH pAramupadizanti||38|| |
yadidaM yOgAnuzAsanaM na vA EtadavarundhatE yannyastadaNDA munaya upazamazIlA uparatAtmAnaH samavagacchanti||39|| |
yadapi digibhajayinO yajvinO yE vai rAjarSayaH kiM tu paraM mRdhE zayIrannasyAmEva mamEyamiti kRtavairAnubandhAyAM visRjya svayamupasaMhRtAH||40|| |
karmavallImavalambya tata ApadaH kathaJcinnarakAdvimuktaH punarapyEvaM saMsArAdhvani vartamAnO naralOkasArthamupayAti Evamupari gatO'pi||41|| |
tasyEdamupagAyanti
ArSabhasyEha rAjarSErmanasApi mahAtmanaH| nAnuvartmArhati nRpO makSikEva garutmataH||42|| |
yO dustyajAndArasutAnsuhRdrAjyaM hRdispRzaH| jahau yuvaiva malavaduttamazlOkalAlasaH||43|| |
yO dustyajAnkSitisutasvajanArthadArAn prArthyAM zriyaM suravaraiH sadayAvalOkAm| naicchannRpastaducitaM mahatAM madhudviT sEvAnuraktamanasAmabhavO'pi phalguH||44|| |
yajJAya dharmapatayE vidhinaipuNAya yOgAya sAGkhyazirasE prakRtIzvarAya| nArAyaNAya harayE nama ityudAraM hAsyanmRgatvamapi yaH samudAjahAra||45|| |
ya idaM bhAgavatasabhAjitAvadAtaguNakarmaNO rAjarSErbharatasyAnucaritaM svasty ayanamAyuSyaM dhanyaM yazasyaM svargyApavargyaM vAnuzRNOtyAkhyAsyatyabhinandati ca sarvA EvAziSa Atmana AzAstE na kAJcana parata iti||46|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM paJcamaskandhE caturdazO'dhyAyaH||