From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 11
trayOdazO'dhyAyaH
zrIbhagavAnuvAca
sattvaM rajastama iti guNA buddhErna cAtmanaH| sattvEnAnyatamau hanyAtsattvaM sattvEna caiva hi||1|| |
sattvAddharmO bhavEdvRddhAtpuMsO madbhaktilakSaNaH| sAttvikOpAsayA sattvaM tatO dharmaH pravartatE||2|| |
dharmO rajastamO hanyAtsattvavRddhiranuttamaH| Azu nazyati tanmUlO hyadharma ubhayE hatE||3|| |
AgamO'paH prajA dEzaH kAlaH karma ca janma ca| dhyAnaM mantrO'tha saMskArO dazaitE guNahEtavaH||4|| |
tattatsAttvikamEvaiSAM yadyadvRddhAH pracakSatE| nindanti tAmasaM tattadrAjasaM tadupEkSitam||5|| |
sAttvikAnyEva sEvEta pumAnsattvavivRddhayE| tatO dharmastatO jJAnaM yAvatsmRtirapOhanam||6|| |
vENusaGgharSajO vahnirdagdhvA zAmyati tadvanam| EvaM guNavyatyayajO dEhaH zAmyati tatkriyaH||7|| |
zrIuddhava uvAca
vidanti martyAH prAyENa viSayAnpadamApadAm| tathApi bhuJjatE kRSNa tatkathaM zvakharAjavat||8|| |
zrIbhagavAnuvAca
ahamityanyathAbuddhiH pramattasya yathA hRdi| utsarpati rajO ghOraM tatO vaikArikaM manaH||9|| |
rajOyuktasya manasaH saGkalpaH savikalpakaH| tataH kAmO guNadhyAnAdduHsahaH syAddhi durmatEH||10|| |
karOti kAmavazagaH karmANyavijitEndriyaH| duHkhOdarkANi sampazyanrajOvEgavimOhitaH||11|| |
rajastamObhyAM yadapi vidvAnvikSiptadhIH punaH| atandritO manO yuJjandOSadRSTirna sajjatE||12|| |
apramattO'nuyuJjIta manO mayyarpayaJchanaiH| anirviNNO yathAkAlaM jitazvAsO jitAsanaH||13|| |
EtAvAnyOga AdiSTO macchiSyaiH sanakAdibhiH| sarvatO mana AkRSya mayyaddhAvEzyatE yathA||14|| |
zrIuddhava uvAca
yadA tvaM sanakAdibhyO yEna rUpENa kEzava| yOgamAdiSTavAnEtadrUpamicchAmi vEditum||15|| |
zrIbhagavAnuvAca
putrA hiraNyagarbhasya mAnasAH sanakAdayaH| papracchuH pitaraM sUkSmAM yOgasyaikAntikImgatim||16|| |
sanakAdaya UcuH
guNESvAvizatE cEtO guNAzcEtasi ca prabhO| kathamanyOnyasantyAgO mumukSOratititIrSOH||17|| |
zrIbhagavAnuvAca
EvaM pRSTO mahAdEvaH svayambhUrbhUtabhAvanaH| dhyAyamAnaH praznabIjaM nAbhyapadyata karmadhIH||18|| |
sa mAmacintayaddEvaH praznapAratitIrSayA| tasyAhaM haMsarUpENa sakAzamagamaM tadA||19|| |
dRSTvA mAmta upavrajya kRtva pAdAbhivandanam| brahmANamagrataH kRtvA papracchuH kO bhavAniti||20|| |
ityahaM munibhiH pRSTastattvajijJAsubhistadA| yadavOcamahaM tEbhyastaduddhava nibOdha mE||21|| |
vastunO yadyanAnAtva AtmanaH prazna IdRzaH| kathaM ghaTEta vO viprA vakturvA mE ka AzrayaH||22|| |
paJcAtmakESu bhUtESu samAnESu ca vastutaH| kO bhavAniti vaH praznO vAcArambhO hyanarthakaH||23|| |
manasA vacasA dRSTyA gRhyatE'nyairapIndriyaiH| ahamEva na mattO'nyaditi budhyadhvamaJjasA||24|| |
guNESvAvizatE cEtO guNAzcEtasi ca prajAH| jIvasya dEha ubhayaM guNAzcEtO madAtmanaH||25|| |
guNESu cAvizaccittamabhIkSNaM guNasEvayA| guNAzca cittaprabhavA madrUpa ubhayaM tyajEt||26|| |
jAgratsvapnaH suSuptaM ca guNatO buddhivRttayaH| tAsAM vilakSaNO jIvaH sAkSitvEna vinizcitaH||27|| |
yarhi saMsRtibandhO'yamAtmanO guNavRttidaH| mayi turyE sthitO jahyAttyAgastadguNacEtasAm||28|| |
ahaGkArakRtaM bandhamAtmanO'rthaviparyayam| vidvAnnirvidya saMsAra cintAM turyE sthitastyajEt||29|| |
yAvannAnArthadhIH puMsO na nivartEta yuktibhiH| jAgartyapi svapannajJaH svapnE jAgaraNaM yathA||30|| |
asattvAdAtmanO'nyESAM bhAvAnAM tatkRtA bhidA| gatayO hEtavazcAsya mRSA svapnadRzO yathA||31|| |
yO jAgarE bahiranukSaNadharmiNO'rthAn bhuGktE samastakaraNairhRdi tatsadRkSAn| svapnE suSupta upasaMharatE sa EkaH smRtyanvayAttriguNavRttidRgindriyEzaH||32|| |
EvaM vimRzya guNatO manasastryavasthA manmAyayA mayi kRtA iti nizcitArthAH| saJchidya hArdamanumAnasaduktitIkSNa jJAnAsinA bhajata mAkhilasaMzayAdhim||33|| |
IkSEta vibhramamidaM manasO vilAsaM dRSTaM vinaSTamatilOlamalAtacakram| vijJAnamEkamurudhEva vibhAti mAyA svapnastridhA guNavisargakRtO vikalpaH||34|| |
dRSTimtataH pratinivartya nivRttatRSNas tUSNIM bhavEnnijasukhAnubhavO nirIhaH| sandRzyatE kva ca yadIdamavastubuddhyA tyaktaM bhramAya na bhavEtsmRtirAnipAtAt||35|| |
dEhaM ca nazvaramavasthitamutthitaM vA siddhO na pazyati yatO'dhyagamatsvarUpam| daivAdapEtamatha daivavazAdupEtaM vAsO yathA parikRtaM madirAmadAndhaH||36|| |
dEhO'pi daivavazagaH khalu karma yAvat svArambhakaM pratisamIkSata Eva sAsuH| taM saprapaJcamadhirUDhasamAdhiyOgaH svApnaM punarna bhajatE pratibuddhavastuH||37|| |
mayaitaduktaM vO viprA guhyaM yatsAGkhyayOgayOH| jAnIta mAgataM yajJaM yuSmaddharmavivakSayA||38|| |
ahaM yOgasya sAGkhyasya satyasyartasya tEjasaH| parAyaNaM dvijazrESThAH zriyaH kIrtErdamasya ca||39|| |
mAM bhajanti guNAH sarvE nirguNaM nirapEkSakam| suhRdaM priyamAtmAnaM sAmyAsaGgAdayO'guNAH||40|| |
iti mE chinnasandEhA munayaH sanakAdayaH| sabhAjayitvA parayA bhaktyAgRNata saMstavaiH||41|| |
tairahaM pUjitaH saMyaksaMstutaH paramarSibhiH pratyEyAya svakaM dhAma pazyataH paramESThinaH||42|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM EkAdazaskandhE trayOdazO'dhyAyaH||