From StotraSamhita
< Bhagavatam | Skandha 05
viMzO'dhyAyaH
zrIzuka uvAca
ataH paraM plakSAdInAM pramANalakSaNasaMsthAnatO varSavibhAga upavarNyatE||1|| |
jambUdvIpO'yaM yAvatpramANavistArastAvatA kSArOdadhinA parivESTitO yathA mErurjambvAkhyEna lavaNOdadhirapi tatO dviguNavizAlEna plakSAkhyEna parikSiptO yathA parikhA bAhyOpavanEna plakSO jambU pramANO dvIpAkhyAkarO hiraNmaya utthitO yatrAgnirupAstE saptajihvastasyAdhipatiH priyavratAtmaja idhmajihvaH svaM dvIpaM saptavarSANi vibhajya saptavarSanAmabhya AtmajEbhya Akalayya svayamAtma yOgEnOpararAma||2|| |
zivaM yavasaM subhadraM zAntaM kSEmamamRtamabhayamiti varSANi tESu girayO nadyazca saptaivAbhijJAtAH||3|| |
maNikUTO vajrakUTa indrasEnO jyOtiSmAnsuparNO hiraNyaSThIvO mEghamAla iti sEtuzailAH aruNA nRmNAGgirasI sAvitrI suptabhAtA RtambharA satyambharA iti mahAnadyaH yAsAM jalOpasparzanavidhUtarajas tamasO haMsapataGgOrdhvAyanasatyAGgasaMjJAzcatvArO varNAH sahasrAyuSO vibudhOpamasandarzana prajananAH svargadvAraM trayyA vidyayA bhagavantaM trayImayaM sUryamAtmAnaM yajantE||4|| |
pratnasya viSNO rUpaM yatsatyasyartasya brahmaNaH| amRtasya ca mRtyOzca sUryamAtmAnamImahIti||5|| |
plakSAdiSu paJcasu puruSANAmAyurindriyamOjaH sahO balaM buddhirvikrama iti ca sarvESAmautpattikI siddhiravizESENa vartatE||6|| |
plakSaH svasamAnEnEkSurasOdEnAvRtO yathA tathA dvIpO'pi zAlmalO dviguNavizAlaH samAnEna surOdEnAvRtaH parivRGktE||7|| |
yatra ha vai zAlmalI plakSAyAmA yasyAM vAva kila nilayamAhurbhagavatazchandaHstutaH patattri rAjasya sA dvIpahUtayE upalakSyatE||8|| |
taddvIpAdhipatiH priyavratAtmajO yajJabAhuH svasutEbhyaH saptabhyastannAmAni saptavarSANi vyabhajatsurOcanaM saumanasyaM ramaNakaM dEvavarSaM pAribhadramApyAyanamavijJAtamiti||9|| |
tESu varSAdrayO nadyazca saptaivAbhijJAtAH svarasaH zatazRGgO vAmadEvaH kundO mukundaH puSpa varSaH sahasrazrutiriti anumatiH sinIvAlI sarasvatI kuhU rajanI nandA rAkEti||10|| |
tadvarSapuruSAH zrutadharavIryadharavasundharESandharasaMjJA bhagavantaM vEdamayaM sOmamAtmAnaM vEdEna yajantE||11|| |
svagObhiH pitRdEvEbhyO vibhajankRSNazuklayOH| prajAnAM sarvAsAM rAjA ndhaH sOmO na Astviti||12|| |
EvaM surOdAdbahistaddviguNaH samAnEnAvRtO ghRtOdEna yathApUrvaH kuzadvIpO yasminkuza stambO dEvakRtastaddvIpAkhyAkarO jvalana ivAparaH svazaSparOciSA dizO virAjayati||13|| |
taddvIpapatiH praiyavratO rAjanhiraNyarEtA nAma svaM dvIpaM saptabhyaH svaputrEbhyO yathA bhAgaM vibhajya svayaM tapa AtiSThata vasuvasudAnadRDharucinAbhiguptastutyavrataviviktavAmadEva nAmabhyaH||14|| |
tESAM varSESu sImAgirayO nadyazcAbhijJAtAH sapta saptaiva cakrazcatuHzRGgaH kapilazcitrakUTO dEvAnIka UrdhvarOmA draviNa iti rasakulyA madhukulyA mitravindA zrutavindA dEvagarbhA ghRtacyutA mantramAlEti||15|| |
yAsAM payObhiH kuzadvIpaukasaH kuzalakOvidAbhiyuktakulakasaMjJA bhagavantaM jAtavEda sarUpiNaM karmakauzalEna yajantE||16|| |
parasya brahmaNaH sAkSAjjAtavEdO'si havyavAT| dEvAnAM puruSAGgAnAM yajJEna puruSaM yajEti||17|| |
tathA ghRtOdAdbahiH krauJcadvIpO dviguNaH svamAnEna kSIrOdEna parita upaklRptO vRtO yathA kuzadvIpO ghRtOdEna yasminkrauJcO nAma parvatarAjO dvIpanAmanirvartaka AstE||18|| |
yO'sau guhapraharaNOnmathitanitambakuJjO'pi kSIrOdEnAsicyamAnO bhagavatA varuNEnAbhiguptO vibhayO babhUva||19|| |
tasminnapi praiyavratO ghRtapRSThO nAmAdhipatiH svE dvIpE varSANi sapta vibhajya tESu putranAmasu sapta rikthAdAnvarSapAnnivEzya svayaM bhagavAnbhagavataH paramakalyANayazasa AtmabhUtasya harEzcaraNAravindamupajagAma||20|| |
AmO madhuruhO mEghapRSThaH sudhAmA bhrAjiSThO lOhitArNO vanaspatiriti ghRtapRSThasutAstESAM varSagirayaH sapta saptaiva nadyazcAbhikhyAtAH zuklO vardhamAnO bhOjana upabarhiNO nandO nandanaH sarvatObhadra iti abhayA amRtaughA AryakA tIrthavatI rUpavatI pavitravatI zuklEti||21|| |
yAsAmambhaH pavitramamalamupayuJjAnAH puruSaRSabhadraviNadEvakasaMjJA varSapuruSA ApOmayaM dEvamapAM pUrNEnAJjalinA yajantE||22|| |
ApaH puruSavIryAH stha punantIrbhUrbhuvaHsuvaH| tA naH punItAmIvaghnIH spRzatAmAtmanA bhuva iti||23|| |
EvaM purastAtkSIrOdAtparita upavEzitaH zAkadvIpO dvAtriMzallakSayOjanAyAmaH samAnEna ca dadhimaNDOdEna parItO yasminzAkO nAma mahIruhaH svakSEtravyapadEzakO yasya ha mahAsurabhi gandhastaM dvIpamanuvAsayati||24|| |
tasyApi praiyavrata EvAdhipatirnAmnA mEdhAtithiH sO'pi vibhajya sapta varSANi putranAmAni tESu svAtmajAnpurOjavamanOjavapavamAnadhUmrAnIkacitrarEphabahurUpavizvadhAra saMjJAnnidhApyAdhipatInsvayaM bhagavatyananta AvEzitamatistapOvanaM pravivEza||25|| |
EtESAM varSamaryAdAgirayO nadyazca sapta saptaiva IzAna uruzRGgO balabhadraH zatakEsaraH sahasrasrOtO dEvapAlO mahAnasa iti anaghAyurdA ubhayaspRSTiraparAjitA paJcapadI sahasrasrutirnijadhRtiriti||26|| |
tadvarSapuruSA RtavratasatyavratadAnavratAnuvratanAmAnO bhagavantaM vAyvAtmakaM prANAyAmavidhUtarajastamasaH paramasamAdhinA yajantE||27|| |
antaHpravizya bhUtAni yO bibhartyAtmakEtubhiH| antaryAmIzvaraH sAkSAtpAtu nO yadvazE sphuTam||28|| |
EvamEva dadhimaNDOdAtparataH puSkaradvIpastatO dviguNAyAmaH samantata upakalpitaH samAnEna svAdUdakEna samudrENa bahirAvRtO yasminbRhatpuSkaraM jvalanazikhAmalakanaka patrAyutAyutaM bhagavataH kamalAsanasyAdhyAsanaM parikalpitam||29|| |
taddvIpamadhyE mAnasOttaranAmaika EvArvAcInaparAcInavarSayOrmaryAdAcalO'yuta yOjanOcchrAyAyAmO yatra tu catasRSu dikSu catvAri purANi lOkapAlAnAmindrAdInAM yadupariSTAtsUrya rathasya mEruM paribhramataH saMvatsarAtmakaM cakraM dEvAnAmahOrAtrAbhyAM paribhramati||30|| |
taddvIpasyApyadhipatiH praiyavratO vItihOtrO nAmaitasyAtmajau ramaNakadhAtakinAmAnau varSa patI niyujya sa svayaM pUrvajavadbhagavatkarmazIla EvAstE||31|| |
tadvarSapuruSA bhagavantaM brahmarUpiNaM sakarmakENa karmaNArAdhayantIdaM cOdAharanti||32|| |
yattatkarmamayaM liGgaM brahmaliGgaM janO'rcayEt| EkAntamadvayaM zAntaM tasmai bhagavatE nama iti||33|| |
tataH parastAllOkAlOkanAmAcalO lOkAlOkayOrantarAlE parita upakSiptaH||34|| |
yAvanmAnasOttaramErvOrantaraM tAvatI bhUmiH kAJcanyanyAdarzatalOpamA yasyAM prahitaH padArthO na kathaJcitpunaH pratyupalabhyatE tasmAtsarvasattvaparihRtAsIt||35|| |
lOkAlOka iti samAkhyA yadanEnAcalEna lOkAlOkasyAntarvartinAvasthApyatE||36|| |
sa lOkatrayAntE parita IzvarENa vihitO yasmAtsUryAdInAM dhruvApavargANAM jyOtirgaNAnAM gabhastayO'rvAcInAMstrInlOkAnAvitanvAnA na kadAcitparAcInA bhavitumutsahantE tAvadunnahanAyAmaH||37|| |
EtAvAnlOkavinyAsO mAnalakSaNasaMsthAbhirvicintitaH kavibhiH sa tu paJcAzatkOTigaNitasya bhU gOlasya turIyabhAgO'yaM lOkAlOkAcalaH||38|| |
tadupariSTAccatasRSvAzAsvAtmayOninAkhilajagadguruNAdhinivEzitA yE dviradapataya RSabhaH puSkaracUDO vAmanO'parAjita iti sakalalOkasthitihEtavaH||39|| |
tESAM svavibhUtInAM lOkapAlAnAM ca vividhavIryOpabRMhaNAya bhagavAnparamamahApuruSO mahAvibhUtipatirantaryAmyAtmanO vizuddhasattvaM dharmajJAnavairAgyaizvaryAdyaSTamahAsiddhy upalakSaNaM viSvaksEnAdibhiH svapArSadapravaraiH parivAritO nijavarAyudhOpazObhitairnijabhujadaNDaiH sandhArayamANastasmingirivarE samantAtsakalalOkasvastaya AstE||40|| |
AkalpamEvaM vESaM gata ESa bhagavAnAtmayOgamAyayA viracitavividhalOkayAtrA gOpIyAyEtyarthaH||41|| |
yO'ntarvistAra EtEna hyalOkaparimANaM ca vyAkhyAtaM yadbahirlOkAlOkAcalAttataH parastAdyOgEzvaragatiM vizuddhAmudAharanti||42|| |
aNDamadhyagataH sUryO dyAvAbhUmyOryadantaram| sUryANDagOlayOrmadhyE kOTyaH syuH paJcaviMzatiH||43|| |
mRtE'NDa ESa EtasminyadabhUttatO mArtaNDa iti vyapadEzaH hiraNyagarbha iti yaddhiraNyANDa samudbhavaH||44|| |
sUryENa hi vibhajyantE dizaH khaM dyaurmahI bhidA| svargApavargau narakA rasaukAMsi ca sarvazaH||45|| |
dEvatiryaGmanuSyANAM sarIsRpasavIrudhAm sarvajIvanikAyAnAM sUrya AtmA dRgIzvaraH||46|| |
||iti zrImadbhAgavatE mahApurANE pAramahaMsyAM saMhitAyAM paJcamaskandhE viMzO'dhyAyaH||